QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 GIẢNG GIẢI – TẬP 15

Chủ giảng: Thầy giáo, Tiến sĩ Thái Lễ Húc
Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Viên Đạt Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ
Thuyết minh: Hạnh Quang
Download toàn bộ MP3



Quần thư trị yếu 360 – Tập 15

Kính thưa ông hiệu trưởng Ngô, hiệu trưởng Liêu, hiệu trưởng Trương, các vị khách quý, các vị học trưởng, xin chào mọi người!

Chúng ta xem tiếp theo câu thứ năm trong “Quần Thư Trị Yếu”, câu thứ năm trong 360 câu của chúng ta. Đây là một đoạn giáo huấn của Lão Tử. Ở trang 864 trong quyển số bảy, vừa mở đầu đã nói:

Ngũ sắc lệnh nhân mục manh; ngũ âm lệnh nhân nhĩ lung; ngũ vị lệnh nhân khẩu sảng; trì sính điền liệp lệnh nhân tâm phát cuồng; nan đắc chi hóa lệnh nhân hành phướng.

Mở đầu nói “ngũ sắc lệnh nhân mục manh”. “Ngũ sắc” ở đây là chỉ xanh, hồng, đỏ, đen, trắng; năm loại màu sắc này. Nói rộng ra kỳ thực chính là một cảnh tượng hết sức sặc sỡ màu sắc. Mà ý nghĩa ở đây chủ yếu là nói sự chú trọng quá mức cho việc hưởng thụ của thị giác, ngược lại có thể khiến cho đôi mắt bị tổn thương. Kỳ thực, điểm quan trọng nhất của đoạn này chính là không nên phóng túng quá độ, nếu không sẽ tổn hại đến thân tâm. Theo xã hội của chúng ta hiện nay mà nhìn, hiện tại trẻ con phải đeo mắt kính rất nhiều. Không cần nói trẻ nhỏ, tôi đây cũng còn phải đeo.

Các vị xem, sau khi tivi được phát minh ra thì tỷ lệ cận thị càng ngày càng cao. Đây là “ngũ sắc lệnh nhân mục manh”, đều là bị chìm đắm ở trong âm thanh ánh sáng kích thích, thật sự là đôi mắt đã bị tổn thương rất nhiều.

Ở đoạn này, Ngụy thừa tướng đã chú thích “tham dâm háo sắc thì sẽ tổn tinh mờ mắt”. Những  câu chữ trong Kinh điển nó không chỉ có một ý nghĩa. Có câu: “Người nhân thấy nhân, người trí thấy trí”. Thậm chí là cùng một người, nhưng mà khi người đó ba mươi tuổi và khi năm mươi tuổi thì sự cảm ngộ đối với câu Kinh văn cũng hoàn toàn không giống nhau. Kinh điển thì tương ưng với tánh đức, tùy theo sự thể ngộ của mỗi người mà có thể sự lý giải của họ, cũng sẽ không tương đồng. Chúng ta xem Ngụy thừa tướng đã chỉ ra, nếu như đôi mắt của bạn thích nữ sắc, việc này sẽ làm tổn hại mắt. Nên nói: “Tham dâm háo sắc thì tổn tinh mờ mắt”, việc này đều là nhắc nhở phải biết tiết chế dục vọng, không thể nào phóng túng. Đặc biệt là trong sự nhắc nhở của Khổng Tử nói: “Con người khi còn là thanh thiếu niên, khí huyết chưa định, cần phải giới sắc. Đến khi cường tráng, khí huyết đầy đủ, cần tránh đấu tranh. Đến khi về già, người tuổi tác lớn rồi thì huyết khí đang suy, tránh chuyện được mất”, là lo được lo mất. Con người đã già rồi nếu như vẫn chưa chịu buông bỏ cái tâm được mất này, họ dù có tiền, có địa vị nhưng ngày tháng của họ không dễ sống. Mỗi ngày so sánh con cái, so sánh những điều kiện đời sống vật chất, so tới so lui khiến cho con người ta cảm thấy rất phiền, rất mệt. Cho nên người tuổi già có thể tiết dục thanh tịnh, không lo chuyện được mất thì mới có thể hưởng được thanh phước. Mà Khổng Tử cũng rất nhạy cảm nhìn thấy được con người khi còn là thanh thiếu niên thì khí huyết chưa đầy đủ, đối với “sắc” cần phải đặc biệt chú trọng cẩn thận giới cấm, nếu không sau khi đã buông thả dục vọng thì sẽ làm tổn hại thân thể của mình. Việc buông thả đó sẽ làm hại thận, sau cùng thì đôi mắt sẽ bị ảnh hưởng.

Trong Trung y thì xem cơ thể con người là một vũ trụ nhỏ, một khi bạn phóng túng, cả cơ thể sẽ bị mất cân bằng, nhất định sẽ xảy ra chuyện. Nhưng mà ở điểm này thì tại nước ngoài, những luận điểm này thì người Tây Phương đều cảm thấy không có vấn đề, không ảnh hưởng. Mọi người hãy chú ý quan sát, xã hội Phương Đông và xã hội Phương Tây có một số quan điểm không tương đồng, đặc biệt trong phương diện dưỡng sinh có sự sai lệch tương đối lớn. Ví dụ như là uống đồ mát. Trong Trung y thì tương đối thận trọng, không nên uống đồ mát, sẽ tổn hại cơ thể. Nhưng việc này đối với Phương Tây thì cảm thấy không có gì cả, ngay cả việc tiết dục thì Phương Tây cũng đều cảm thấy không vấn đề gì. Mọi người hãy quan sát xem, người Phương Tây khi đến tuổi trung niên về sau thì già đi rất nhanh, đó đều là biểu hiện của sự buông thả dục vọng. Các vị đều không có quan sát thấy việc đó phải không? Các vị hãy xem, người Phương Đông chúng ta rất biết tiết chế dục vọng. Có những người năm sáu mươi tuổi bạn không thể nhìn ra tuổi được, họ đều trông giống như ba mươi – bốn mươi tuổi vậy. Vậy chúng ta trước tiên không nên so sánh đông tây gì cả, chúng ta trực tiếp đi điều tra nghiên cứu xem những người cao tăng trong Phật môn ở Trung Hoa bình quân tuổi thọ đều chín mươi mấy, còn những vị hoàng đế thì thọ mạng chỉ hơn bốn mươi tuổi. Chư vị xem, các vị hoàng đế có phải là số trời đã định thọ mạng ngắn ngủi không? Làm gì có chuyện họ lại bị số mạng ngắn ngủi kia chứ, họ là hoàng đế thì phước báo của họ lớn biết bao nhiêu có phải không, vậy vì sao mà sau cùng lại tuổi thọ ngắn như vậy? Bởi vì hậu cung mỹ nữ quá nhiều, mỗi ngày đều tiêu hao, rốt cuộc cũng đốt hết củi rồi, thế là mạng cũng không còn. Cho nên cái đạo dưỡng sinh này quan trọng, phải biết tiết dục, phải biết trừng phẫn.

Một con người tính khí không thể khống chế được thì càng tổn hại sức khỏe hơn, gọi là cáu tiết hại gan. Những đứa trẻ ngay từ nhỏ đã được cưng chiều, việc gì cũng chiều theo, chúng sẽ tham trước, khi yêu cầu mà không được thì chúng sẽ nổi giận. Cho nên có lúc yêu thương trẻ, tăng trưởng tâm tham của chúng, sau cùng có thể sẽ khiến cho cuộc đời của chúng trải qua trong tính khí xấu. Vả lại cho chúng ăn uống quá ngon, về sau chúng lập gia đình, chúng có còn đủ năng lực để có thể có cuộc sống như vậy, xài tiền như vậy nữa hay không? Đều là một câu hỏi lớn. Cho nên trưởng dưỡng dục vọng của trẻ nhỏ thì thực tế là khiến cho cuộc đời của chúng sẽ sinh ra rất nhiều chướng ngại.

Các vị xem, hiện tại chúng ta có biết bao nhiêu sinh viên vẫn còn chưa kiếm được tiền mà thẻ tín dụng có đến mấy cái rồi, vậy chúng làm sao học được tiết kiệm, làm sao học được cân đối thu chi. Hiện tại đã sinh ra rất nhiều quý tộc rồi, gọi là cái gì? “Nguyệt quang nữ thần”, mỗi một tháng đều dùng hết sạch tiền; rồi “bách lĩnh nhất tộc”, chỉ biết lãnh nhận tiền lương hưu của cha mẹ. Những hiện tượng này đều đã xuất hiện, cho nên tiết chế là quan trọng. Đối với sức khỏe, sự trì gia và xử sự của họ đều là một cái trọng điểm.

Tiếp đến, “ngũ âm lệnh nhân nhĩ lung”, coi trọng quá mức sự hưởng thụ âm nhạc của thính giác. Mọi người hãy xem, hiện nay âm nhạc nghe ra đều như là có kim loại nặng ở trong đó, “bùm bùm bùm” kích thích rất mạnh, ngược lại có hại rất lớn đối với thính giác. Không biết mọi người đã có nghe qua người ta nói không thể mang tai nghe quá lâu hay không? Mang quá lâu thì sự tổn hại của nó với lỗ tai rất lớn. Hiện nay rất nhiều khoa học kỹ thuật chân thật là rất thuận tiện, nhưng con người không biết tiết chế thì tổn hại đối với sức khỏe thân thể đều rất lớn. Chúng ta nhìn thấy hiện tại bệnh ung thư càng ngày càng nghiêm trọng, nhóm người mắc phải thì càng ngày càng trẻ hóa. Đây đều là con người không biết cách dưỡng sinh, phóng túng buông lung dục vọng làm tổn hại sức khỏe, tuyệt đối là có mối quan hệ trực tiếp. Vả lại, việc buông lung dục vọng ngoài việc tổn hại sức khỏe, bại hoại đức hạnh, mà còn tổn phước của mình. Làm ra những hành vi trái với thiên lý, vậy thì lại bị tổn thọ nữa. Ví dụ như thanh niên nam nữ không biết tôn trọng yêu quý lẫn nhau, buông lung dục vọng, nam nữ thậm chí dẫn đến có thai. Việc này tổn thương đến đức hạnh của chính mình, tổn phước, tổn thọ đều sẽ vô cùng nghiêm trọng. Mọi người hãy bình tĩnh mà đi quan sát người trẻ tuổi hiện nay, sắc mặt không phải là người thật có phước báo. Chúng ta xem thấy cái tướng phúc hậu thì lỗ tai sẽ lớn, có phải không? Mặt tương đối tròn, không ốm giống như tôi. Gương mặt của tôi ốm như thế này là do mười mấy hai mươi năm trước đã trồng xuống cái gốc của tai họa. Vào lúc đó, còn trẻ tuổi không hiểu chuyện, bụng dạ cũng hẹp hòi, nên đã tạo ra kết quả như vầy. Chẳng qua là không nhắc đến chuyện cũ. Chuyện đã qua rồi, bạn muốn cứu vãng cũng không được, hiện giờ phải cố gắng nỗ lực. Bản thân tôi hy vọng sau mười lăm năm nữa cũng có thể trắng trẻo mập mạp. Vả lại, khi tôi soi gương tôi cũng hay kéo lỗ tai: “Dài ra nào, dài ra nào!”, sau đó thì tôi biết cứ kéo như vậy chắc sẽ bị thương. Quan trọng hơn là đột nhiên nghĩ đến một câu đạo lý căn bản là: “Tướng do tâm sanh”, không phải cứ kéo như vậy thì được, bạn phải sửa đổi từ gốc rễ, vậy thì tướng mạo sẽ thay đổi.

Chúng tôi cảm thấy, cái thời đại này sự hưởng thụ vật chất dường như là cao nhất trong mấy nghìn năm lại đây. Đó chỉ là một góc độ, kỳ thực cái góc độ này cũng không chuẩn xác. Ví dụ nói ăn uống có ngon hơn, nhưng có đạo lý hay không? Ăn có ngon hơn, sao không thấy các vị có phản ứng vậy, đề bài này khó vậy sao? Xin hỏi mọi người, khi còn nhỏ các vị ăn táo thì thơm hơn hay là bây giờ ăn thấy thơm hơn? Những quả táo trồng ngày xưa, bạn còn chưa bước vào nhà thì đã ngửi được mùi rồi, còn hiện tại thậm chí để ngay lỗ mũi có khi còn không ngửi thấy, vì sao vậy? Con người muốn ăn lại nhiều đến như vậy thì những người thương nhân sẽ bất chấp tự nhiên, họ dùng đủ mọi phương pháp để cho trái được ra nhanh một chút, vốn dĩ là một năm có một lần, bây giờ một năm đến hai – ba lần. Cho nên rất nhiều người ăn thịt, thịt đó đều là do hóc-môn, kháng sinh, kích thích cho nó sinh ra.

Có một lần, Sư trưởng đi đến xem một trại nuôi vịt. Ông chủ trại vịt lấy một con vịt nhỏ bỏ lên tay của Sư trưởng, rồi hỏi “xin Ngài hãy đoán xem con vịt này đã sanh ra được mấy ngày rồi?”. Sư trưởng nhìn một lúc rồi nói: “Có lẽ được khoảng bảy đến mười ngày rồi!”. Ông chủ đó liền nói: “Hai ngày”. Mới ngày thứ hai thì đã lớn như vậy rồi, vậy thì các vị xem chúng đã ăn bao nhiêu các loại hóc-môn đã kích thích chúng. Vịt ăn xong đến sau cùng thì cho ai ăn? Cho người ăn. Các vị xem, con người thời nay có thông minh hay không, thông minh hay không? Suy nghĩ thử xem, có thông minh hay không? Thông minh đến mức chỉ muốn ăn trước đã rồi mới tính sau, mình ăn được thỏa thích thì được rồi. Cho nên lão tổ tông đã nói: “Họa từ miệng vào, bệnh từ miệng ra”. Những loại bệnh văn minh này không phải là do ăn uống mà ra hay sao? Vả lại, những thứ mà chúng ta đem cho những con vật này ăn, đến sau cùng lại trở về bao tử của nhân loại của mình, vậy thì có thông minh gì chứ.

Cho nên Tăng Tử đã nói một câu: “Xuất hồ nhĩ giả, phản hồ nhĩ giả”. Bạn đều là thỏa mãn dục vọng của chính mình, lại còn dùng những phương pháp vô nhân đạo để đối xử với những sinh mạng này, sau cùng những quả ác này vẫn là quay trở lại với chính mình.

Chúng ta ngày nay đem nhiều thuốc trừ sâu như vậy để phun vào các loại thực vật, muốn giết chết những loài sâu bọ này, sau cùng những loại thuốc trừ sâu này còn tồn đọng trên rau củ thì ai là người ăn? Vậy thì thông minh ở chỗ nào? Đều là vì muốn đạt được dục vọng nhất thời, vì muốn đạt được lợi ích thuận lợi nhất thời mà thôi. Cho nên có một câu thành ngữ nói: “Nếm mật trên lưỡi dao”. Có một giọt dính trên lưỡi con dao, mật thì ngọt quá cầm lòng không được, liếm một cái, “nếm một cái đi rồi tính”. Vừa liếm, “ngọt quá!”, nhưng lưỡi đã chảy máu rồi. Nhìn không thấy lưỡi dao, chỉ nhìn thấy giọt mật. Quả thực con người hiện nay không phải là đang làm những việc kiểu như nếm mật đầu dao hay sao?

Sự phát triển của văn minh vật chất trong một hai trăm năm nay đủ để cho đất mẹ địa cầu không có cách nào tiếp tục tồn tại như trước nữa. Rất nhiều nơi, các vị xem đã bị nước nhấn chìm hết rồi. Nhìn thấy việc chặt phá rừng bừa bãi mà trong lòng cảnh giác, vì sao lại chặt phá rừng nhiều như vậy? Chính là vì để làm vừa lòng khẩu dục của con người. Chặt đi để nuôi bò, nuôi dê, để nuôi những con vật cung cấp thịt. Tất cả những cánh rừng nguyên sinh đều chính là lá phổi của địa cầu, nếu lá phổi ngày một thu nhỏ lại, vậy thì không khí làm sao lại không xảy ra vấn đề kia chứ? “Nhổ một cọng lông cả thân đều chấn động”, thói quen cuộc sống của chúng ta đều không thể tách rời với đại tự nhiên. Người xưa họ hiểu được vũ trụ là một vòng tuần hoàn, cả sinh mạng là một thể, cho nên kính thiên kính địa, tuyệt không dám không tiết chế việc phá hoại sự cân bằng của cả đại tự nhiên.

Vì vậy sự hưởng thụ vật chất này, chân thật lắng lòng mà suy nghĩ xem, kỳ thực chỗ hại rất nhiều. Chúng ta phải nên biết được cái gì gọi là “tiết độ” mới được.

Vừa rồi đã nói đến “ngũ âm lệnh nhân nhĩ lung”. Ở đây Ngụy thừa tướng đã nói: “Ngũ âm mà hay thì sẽ khiến tâm bình khí hòa”. “Ngũ âm” là: cung, thương, giác, chủy, vũ. Mọi người hãy xem, âm nhạc hiện nay tương đối không được bình hòa, có cái nghe xong rất xao động. Các vị xem, có những thanh niên vừa nghe ngay cả ngồi yên cũng không được, động tác của cơ thể liền đung đưa theo điệu nhạc “xập xình, xập xình” như vậy, bạn nói xem họ nghe nhạc chừng mười lăm phút có cảm giác như họ bị cái gì đó chích vào mông, ngồi không được lâu. Mọi người xem sinh viên hiện nay đi lên lớp, bạn muốn họ ngồi học chăm chú một giờ đồng hồ là rất khó. Bởi vì những sự kích thích từ bên ngoài như vậy, kích thích đến sau cùng thì ảnh hưởng đến thân thể của họ, thậm chí là ảnh hưởng đến cả tâm linh của họ. Họ rất xáo động, họ không thể định lại được. Thậm chí là sau khi bị những âm thanh màu sắc này kích động, họ đặc biệt không có định lực, bất kỳ một sự mê hoặc nào đến cũng không thể khống chế được. Bởi vậy, những bậc lão tổ tông đã nhắc nhở rất quan trọng. Âm nhạc có thể bồi dưỡng tánh tình, đó là âm nhạc tốt. Âm nhạc không tốt là âm thanh lã lướt, khiến người ta phóng túng, khiến người ta trống rỗng, thậm chí cũng không biết cách tiết chế cảm tình.

Tôi còn nhớ, khi tôi còn nhỏ cũng không hiểu cái đạo lý này. Khi trẻ cũng chưa đọc qua về “Lão Tử”, cho nên cũng biết hát không ít bài tình ca. Có lúc hát tình ca hát đến độ bản thân cũng cảm thấy đau khổ. Hiện nay, có một số tiết mục để cho những đứa trẻ năm – sáu tuổi bắt chước những ca sĩ nổi tiếng hát tình ca. Bạn nói xem những đứa trẻ năm – sáu tuổi ngây thơ như vậy, sau đó hát tình ca vẻ mặt cũng ảo não giống như vậy, hát “hãy cho ta một ly quên sự tình”. Các vị nói xem, âm nhạc đó đối với toàn bộ sự trưởng thành nhân cách của chúng có chướng ngại không? Con người ngày trước từ nhỏ sáu – bảy tuổi đã phân chia nam nữ ngồi riêng, vì nam nữ là “nhân chi đại dục tồn yên”. Dục vọng nam nữ này là dục vọng lớn nhất của con người, nó phải có sự tiết chế, cho nên sự chừng mực của nam nữ là phải có. Hiện nay nam nữ đều không có chừng mực gì cả, bạn xem bao nhiêu phụ huynh, thậm chí là thầy cô đối diện với sự phóng túng của dục vọng nam nữ thật sự là cũng lắc đầu, đều không biết phải cải thiện như thế nào. Nhưng bạn xem người xưa, từ lúc còn rất nhỏ đã hiểu được sự chừng mực giữa nam và nữ rồi. Đây là ngăn chặn ngay từ đầu. Hiện nay có người quan chức nào hay người dạy học nào có thể nói: “Cái vấn đề này tôi có thể giải quyết được ngay lập tức hay không?”. Bởi vì loại dục vọng này sau khi đã mở ra rồi thì cũng giống như sông Hoàng Hà bị vỡ đê vậy, thật sự là rất khó để thu trở lại. Người xưa đều là ngăn ngừa lúc chưa phát, từ nhỏ đã dạy chúng chừng mực của nam nữ, và còn cả chánh khí của con người, không bị những dục vọng bên ngoài dụ hoặc. Chúng có tính trách nhiệm, chúng biết tuổi tác của mình, chúng biết thân phận mình là học sinh, thì phải dụng công cho tốt. Hiện tại thì đều không còn nữa. Thầy cô nếu như không biết những thứ này thì rất phiền phức.

Tôi có một người bạn, con của anh đi đến trường mẫu giáo học, trở về liền hát bài là “yêu phải một người không trở về nhà”. Bản thân tôi đi đến Đài Đông để dạy thế, lúc trước chưa có dạy học qua, đúng lúc lần đó đi đến Đài Đông. Trường học nơi tôi đến đúng lúc có người nghỉ thai sản, kết quả là người ta tìm đến tôi. Vào khi đó thì pháp luật định sinh viên tốt nghiệp thì đã có thể dạy thế rồi. Kết quả tìm không được sinh viên, đã tìm đến tôi. Tôi vốn là chưa từng nghĩ qua mình sẽ dạy học, thế mà đi dạy học luôn rồi. Kết quả, khi đi đến đó tôi dạy lớp một, có bảy em học sinh. Trường nằm trên đường Nam Hoành, đều là học sinh người bản xứ. Kết quả là mỗi đứa trẻ đều hát bài hát là: “Này người con gái hãy nhìn qua đây”. Chúng chỉ mới bảy tuổi, tâm tư của chúng đều dùng vào việc đứa con gái phía đối diện có nhìn qua hay không, tâm của chúng có thể định trở lại chuyên tâm học tập hay không? Các vị nói xem, chúng ta đã cho bọn trẻ bao nhiêu là thứ như vậy trong cuộc sống, là hại chúng hay là đang yêu thương chúng? Định lực rất quan trọng.

Các vị xem, trẻ con hiện tại mỗi ngày lên mạng, ngay cả sinh viên tốt nghiệp mà viết một bài văn bạn xem xong cũng sẽ lắc đầu ngán ngẩm. Còn ngày xưa, học trò người ta mới được mới mười ba tuổi mà văn chương người ta viết ra đến độ sinh viên tốt nghiệp ngày nay cũng viết không ra. Định lực định công từ nhỏ được dạy một cách thận trọng thì làm sao có thể xao động được chứ? Cho nên chỗ này cũng đã nhắc đến, phải nghe âm nhạc thật sự, nếu không tâm của họ sẽ xao động, thậm chí là tính khí bạo ngược cũng đều là vì nghe những loại âm nhạc này mà càng ngày càng nghiêm trọng.

“Ngũ vị lệnh nhân khẩu sảng”. Chữ “sảng” này chỉ ăn quá nhiều những thứ được chú trọng về mỹ vị, sau cùng vẫn là sẽ tổn hại vị giác của chính mình. Kỳ thực, con người mỗi ngày ăn những thứ cay nồng, ăn nhiều quá sau cùng làm tổn hại đầu lưỡi, không còn nhạy nữa. Một số mùi vị ban đầu của thức ăn như là mùi thơm của khoai tây, hương vị của những củ cải sẽ không thể nếm ra được nữa, không còn nhạy nữa. Các vị cũng biết có rất nhiều người ăn rất nặng; tô mì vừa bưng ra lấy hủ tiêu cứ rắc rắc như vậy, hoặc ớt thì múc từng muỗng từng muỗng, vậy rốt cuộc thì ăn mì hay là ăn ớt vậy? Có lúc cũng không thể nhận ra được. Tiết chế dục vọng giữ tâm tịnh. Cái dục vọng này càng nặng, sau này khi càng ngày càng nghiêm trọng thì sẽ không khống chế được.

Dục là vực thẳm, sẽ càng ăn càng nặng hơn, sau cùng sẽ sanh ra một đống bệnh. Bạn xem bệnh cao huyết áp, bệnh tim, đều là ăn mặn quá nhiều. Cho nên, những đạo lý này thật sự là đối với con người chúng ta hiện nay, tình trạng cuộc sống đều là việc cần suy nghĩ lại. Mà con người đối với dục vọng ăn uống càng nhẹ, khẩu vị càng nhạt, đều ngược lại là vị giác vô cùng nhạy bén, đều có thể cảm nhận được mùi vị vốn có của thức ăn.

Chỗ này Ngụy thừa tướng đã có chú thích, “sảng, vọng dã, nhân thị ư ngũ vị”. “Ngũ vị” ở đây là chỉ: chua, mặn, ngọt, đắng, cay. Đây là ngũ vị. Chữ “thị” trong câu này nghĩa là ham thích. Khi hết sức coi trọng vị giác thì sự tham dục sẽ càng ngày càng nặng. Mọi người hãy tỉ mỉ mà quan sát một chút, những người ham ăn thì có thích nói chuyện hay không? Bạn xem thấy họ rất ít nói, lúc nào cũng nghỉ ngơi để lấy sức. Còn người thận trọng từ lời nói đến việc làm thì ăn có nhiều hay không? Họ dục vọng ít, ngôn ngữ thận trọng, sự tiêu hao năng lượng của họ cũng tương đối ít, cho nên họ ăn cũng không cần ăn quá nhiều. Dục vọng hễ vừa phóng túng, mỗi ngày nghĩ chuyện này tính chuyện kia, tham cầu rất nhiều, sẽ gây tiêu hao năng lượng của con người rất nhiều. Có lúc ăn ba bữa còn chưa đủ, phải ăn bốn bữa, ăn năm bữa cũng có. Tham dục vừa gia tăng có thể cũng ảnh hưởng đến thái độ ngôn ngữ của con người, sẽ thích nói.

“Khẩu vọng ngôn thất ư đạo”. Bạn xem người đặc biệt ưa thích ăn uống, sau đó ở trên bàn ăn cũng đặc biệt thích nói chuyện. Lời nhiều thì dễ mắc lỗi.

“Trì sính điền liệp lệnh nhân tâm phát cuồng”, nghĩa là cưỡi ngựa rong ruổi đi săn bắn, đuổi theo những con dã thú. Con người này lại luôn ở trong động, vì thế con người sẽ tâm thần bất an, tâm tánh sẽ dễ bị khơi dẫn sự thô lỗ hung hăn, gọi là “tâm phát cuồng”. Vả lại, việc săn bắn những con thú này đều có linh tánh, bạn đem chúng giết đi, vậy thì chúng cũng sẽ tìm cách để báo thù. Đó chính là oan oan tương báo không bao giờ dứt. Mà khi chúng ta ra tay giết chết dã thú đều là có một loại tâm giết hại, khiến cho tâm con người phát cuồng. Chúng ta nhìn thấy câu này cũng phải nghĩ đến: “Ồ! Hiện tại trẻ con đều không còn săn bắn gì nữa”. Trẻ con hiện nay vẫn còn săn bắn đấy, chơi trò chơi điện tử. Những trò chơi giết chóc này, đánh giết đến mức độ nào vậy? Trẻ con mười hai – mười ba tuổi đã giết hại người ta rồi, nhưng cũng không có một chút sợ hãi nào hết, chúng tê liệt cảm giác rồi. Chúng mỗi ngày đều chơi bắn giết, giết đến sau cùng thì đã chai sạn rồi, sau đó cảnh sát cũng nói chuyện với chúng, “cháu xem cháu đã phạm tội lỗi quá lớn”. Chúng nói: “Đợi một chút thì người đó chắc sẽ sống lại”, chúng đang sống trong thực ảo lẫn lộn, toàn bộ tinh thần đều bị tổn hại hết, hệ thống thần kinh đều có vấn đề. Bởi vì vậy những người viết ra phần mềm trò chơi điện tử giết người đều là đã phạm phải tội lỗi rất lớn.

Chúng tôi có một người bạn, người ấy học đại học chuyên ngành lập trình trò chơi điện tử, chuyên môn thiết kế ra trò chơi giết người. Sau đó khi nghe sư trưởng giảng Kinh thì không dám làm nữa, đành rời bỏ công việc. Đây là còn có lương tri.

“Quân tử ái tài, thủ chi hữu đạo, nan đắc chi hóa lệnh nhân hành phướng”. Cái “nan đắc chi hóa” này chính là những thứ rất quý giá. Vàng ngọc châu báu, những thứ này khiến tâm người ta xao động. “Phướng” ở đây là hại, chính là con người nhìn thấy những thứ vàng bạc châu báo này thì khởi tâm tham, liền theo đuổi mong cầu, thế là cuộc đời con người này đều tiêu hao vào việc theo đuổi những vật dục ở bên ngoài.

Bạn xem, có rất nhiều người mua nhà, mua xe, mua những thứ rất là đắt đỏ, tiêu hao tinh lực của đời người, sau cùng ngay cả gia đình của con cái cũng chăm lo không nổi. Có “hành phướng” hay là không vậy? Họ đã hại chính cuộc đời của mình. Cuộc đời của họ mất cân bằng, toàn bộ đều là kiếm tiền, chạy theo hưởng thụ, kết quả là mối quan hệ vợ chồng của họ, luân lý gia đình đều không lo được tốt, cuối cùng cuộc đời của họ cũng sẽ rất bi ai.

Chúng tôi gặp được một vị cảnh sát, ông ấy nói khu vực của ông có một người rất giàu có. Có một hôm uống rượu say quá nên nằm ở bên vệ đường, thế là buổi tối ông đã lay động đánh thức ông ấy, “mau về nhà đi, mau về nhà đi”. Người giàu có đó mới nói: “Tôi làm gì có nhà chứ”. Vị cảnh sát này nhận ra ông, liền hỏi “cái biệt thự gì đó không phải là nhà của ông sao”. Người đàn ông đó nói: “Đó không phải là nhà tôi, đó chỉ là một ngôi nhà mà thôi”. Câu nói này rất sâu, nhưng mà cho đến khi ông mất đi rồi thì mới thể hội được. Không phải là có một căn nhà thì có thể gọi đó là nhà. Nhà là một nơi có sự ấm áp và có sự yêu thương, là nơi có sự biết ơn chăm sóc. Kết quả, khi đã hiểu ra được ông ly hôn, con cái cũng bỏ đi, căn bản là không có cách nào nói rõ được với chúng, ông đành cô độc một mình sống trong một ngôi nhà sang trọng như vậy. Mà trên thực tế, những thứ đắt đỏ khiến cho con người tâm thần đều không yên, hay là mọi người cứ thử đi xem sao. Các vị lấy một viên kim cương rất quý rồi đeo lên người để tôi xem các vị có tự tại được hay là không? Hoặc là bạn đeo một cái đồng hồ hết sức giá trị, đeo ở trên tay, bạn xem bạn có lo lắng sợ bị người ta cướp hay không, thậm chí hiện tại còn có thể bị người ta chặt tay nữa. Cho nên những người mà trên thân thể càng có những thứ quý giá thì khi họ đi đường sẽ không được tự nhiên, nào là sợ người ta cướp, nào là sợ người ta không nhìn thấy. Làm người như vậy quả thật là rất mệt. Mua được một cái đồng hồ Rolex, khi mà nói giờ cũng phải ra kiểu, như vậy có mệt hay không chứ? Ngoài việc nguy hại đến chính mình, kỳ thực cũng có ảnh hưởng đến nếp sống của xã hội rất lớn. Nếp sống này như việc thêm dầu vào lửa, con người sẽ đi cướp những thứ này. Nếu như cả xã hội đều không theo đuổi những thứ phù phiếm này, đều là coi trọng đạo đức, thì tâm của con người sẽ dùng vào việc nâng cao đức hạnh của mình.

Chúng tôi lúc trước ở Lô Sơn đúng lúc được nhà nước giúp đỡ, nên chúng tôi cùng giao lưu với hơn 48.000 cư dân về “Đệ Tử Quy”, về văn hóa truyền thống. Có một hiện tượng rất rõ ràng, họ vốn dĩ là thi nhau cất nhà, hiện tại ở dưới quê con cái gửi tiền về để làm gì? Để xây nhà, càng cao càng tốt. Người ta xây ba tầng phải không, tôi xây cao hơn người ta, họ đang so sánh với nhau bằng nhà. Tâm hư vinh đã gây ra. Hiện tượng này thấy rất là rõ ràng. Sau đó mới nghe được những đạo lý này, mới cảm thấy hiếu thuận rất quan trọng, đức hạnh rất quan trọng. Chúng tôi lại làm sự biểu dương về “mẹ chồng tốt, con dâu tốt”, họ cảm thấy như vậy thì rất quang vinh, cho nên người con dâu được giải thưởng đó đã đem nó treo lên ở ngay chính giữa phòng khách gia đình, trở thành cái gia phong của họ. Coi trọng đạo đức, nếp sống là có thể thay đổi, còn xem chúng ta dẫn dắt mọi người như thế nào. Gặp mặt nhau không còn so sánh tiền bạc nữa, là tham thảo về những giáo huấn tốt đẹp của lão tổ tông. Tỷ lệ ly hôn cũng giảm xuống rất nhanh, tỷ lệ phạm tội dường như cũng giảm đi một nữa. Tỷ lệ ly hôn dường như đã giảm đi được khoảng 30%, vả lại những người còn lại ở trong thị trấn đó không có nghe thấy ly hôn nữa. Vậy vì sao lại vẫn còn tỷ lệ ly hôn, đều là vì những người này là người đi nơi khác làm việc không trở về. Đi xa gặp rất nhiều sự mê hoặc nên cuối cùng thì ly hôn. Trở về thị trấn này nếu tham gia học tập thì vẫn là rất lương tri. Khi đã đề khởi vấn đề tình nghĩa của họ thì họ đều không còn như vậy nữa. Cho nên thật sự là người dân đều có thể dạy cho trở nên tốt cả, vấn đề phải xem là họ có cơ duyên gặp được giáo huấn của Thánh Hiền hay không. Cho nên cái “nan đắc chi hóa” này cũng sẽ tạo ra nếp sống không tốt cho xã hội, sau cùng sẽ dẫn đến vấn nạn trộm cướp ngày càng nhiều hơn. Cho nên những người quan cao hiển vinh họ đều khởi lên nếp sống của xã hội, nhân vật của công chúng phải nên có tính trách nhiệm đối với xã hội.

Cũng như ca sĩ hiện nay, có rất nhiều thanh thiếu niên tôn sùng họ. Nếu như họ coi trọng đạo đức, coi trọng hiếu đạo, thì công đức vô lượng. Nhưng mà nếu như ca sĩ họ không biết kiểm điểm hành vi, vậy thì những thanh thiếu niên này sẽ bị là dẫn dắt cho hư hỏng hết. Cho nên một người có sức ảnh hưởng càng cao, địa vị càng cao thì đồng thời trách nhiệm cũng càng nặng.

Một người chủ doanh nghiệp thì họ ảnh hưởng hàng trăm nhân viên, một người thầy ở trường thì ảnh hưởng học trò, hiệu trưởng ảnh hưởng cả ngôi trường. Lúc trước chúng tôi có nghe được một vị nữ hiệu trưởng, cô cho học sinh toàn trường học tập “Đệ Tử Quy”, kết quả là chồng của cô khi xem báo thấy có một vị giáo sư phê bình “Đệ Tử Quy” là ngu hiếu. Chồng của cô hiệu trưởng đã nói với cô: “Ở Đại Lục em hãy chú ý, em cho học sinh của mình học “Đệ Tử Quy”, em không nên phạm vào con đường sai lầm”. Đây là danh từ sử dụng của Đại Lục. “Con đường sai lầm” có nghĩa là khi đi sai vào con đường này một bước thì chiếc mũ ô sa của bạn sẽ không còn. Các vị học trưởng, xin hỏi mũ ô sa quan trọng hay là dạy tốt trẻ nhỏ thì quan trọng, cái nào quan trọng hơn? Là dạy tốt cho trẻ. Đáp án chính xác. Chúng ta hiện nay rất biết cách trả lời chính xác, nhưng thật sự gặp được thì lợi quan trọng hay là đạo nghĩa quan trọng? Kết quả chồng của cô sau khi nói với cô như vậy thì vị hiệu trưởng này cũng không đơn giản, rất có tu dưỡng, cô cũng không có mắng ông giáo sư kia, cô nói “ông ấy có cách nhìn của ông ấy, em có cách nhìn của em”. Bởi vì trong mấy năm quan sát của cô, trường cấp hai bên cạnh mỗi một năm học sinh nghỉ đông nghỉ hè, thậm chí là sau khi được nghỉ lễ năm – ba ngày đều sẽ có một làn sóng phá thai. Cô nói: “Em làm sao có thể bằng lòng việc sau này nhìn thấy học trò của mình như vậy, nhất định ngay khi chúng còn là tiểu học xây dựng cho chúng cái nền tảng tốt, nếu không cuộc đời như vậy thì phải sống như thế nào?”.  Kết quả sau khi cô nói xong thì chồng của cô mở to đôi mắt mà nhìn cô: “Anh thấy em rất thích hợp làm người lãnh đạo quốc gia”. Các vị xem, loại sứ mệnh cảm đó thật sự là rất thích hợp làm lãnh đạo của đất nước, vì sao vậy? Vì một người lãnh đạo tốt họ có thể giáo hóa một phương. Cho nên câu nói này phía sau Lão Tử có một đoạn, trong “Quần Thư” không có, tôi sẽ viết ra cho mọi người xem.

“Thị dĩ thánh nhân vi phúc bất vi mục, cố khứ bỉ thủ thử”. Thánh nhân vì bụng. Đương nhiên mỗi một người đều có cách lãnh hội không nhất định là hoàn toàn như nhau. Họ cầu sự no ấm, cuộc sống an định, chính là biết đủ thường vui, họ không phải là theo đuổi sự hưởng thụ một cách thái quá. “Vi phúc bất vi mục”, chữ “mục” này là tỉ dụ, là theo đuổi sự kích thích của âm thanh màu sắc.

Kỳ thực con người cần phải bình tĩnh lại một chút, mục đích cuộc đời này của con người là ở đâu, giá trị quan ở đâu? Cả tư tưởng của họ, giả như mục đích cuộc đời của họ chính là hưởng thụ, vậy thì thân tâm của họ không thể nào mà không xảy ra vấn đề. Nhưng mà vấn đề đã xuất hiện rồi, hiện tại biết bao đứa trẻ tư tưởng của chúng chính là cảm thấy hưởng thụ chính là mục đích cuộc đời của chúng. Vừa được nghỉ hè thì nghĩ đến muốn chơi cái gì, phải ăn cái gì, phải dùng cái gì, thậm chí là sau này kiếm tiền để làm gì? Hưởng thụ. Những giá trị quan như vậy thì thật sự là rất nguy hiểm. Sau khi hưởng thụ sự kích thích xong, khi bản thân một mình vừa tịnh trở lại thì đặc biệt trống rỗng.

Hiện nay số người mắc chứng trầm cảm rất nhiều, họ không có tiền phải không, họ không có địa vị phải không? Chưa chắc, rất có thể là do họ dùng hết tinh thần vào trong việc theo đuổi danh lợi, rất nhiều thứ cầu mà không được thì lại lo lắng buồn phiền. Đương nhiên nhân tố tương đối phước tạp, mỗi một người đều không như nhau, nhưng mà đã lơ là một cách nghiêm trọng đối với sự trưởng thành của tâm linh, đối với tố chất tâm lý.

Khi chúng ta ở tại nhà trường, có lúc cảm thấy thành tích không tốt là do học sinh có vấn đề, kỳ thực học sinh có thành tích tốt nhất có thể càng có vấn đề. Không phải thành tích có vấn đề, cái gì có vấn đề? Là tâm linh có vấn đề. Sự cảm nhận này là tôi sau khi đi đến Đại Lục, đặc biệt thấy rất nhiều. Bởi vì mấy năm tôi ở tại Đại Lục gặp phải tình trạng sinh viên tốt nghiệp thạc sĩ, tiến sĩ, rất nhiều sinh viên vì không thể tốt nghiệp mà tự sát, hoặc là sau khi tốt nghiệp e sợ không tìm được việc làm mà cũng tự sát. Chúng tôi nghe được thông tin này mà hết sức đau lòng. Bởi vì Đại Lục là gia đình một con, đứa trẻ đó hễ mà nhảy xuống chúng ta đều không biết được cha mẹ, ông bà, người thân của nó nữa đời còn lại phải sống như thế nào đây. Nhưng những vấn đề như vậy có đang được giải quyết hay không, có được giải quyết triệt để tận gốc hay không? Chúng ta xem trọng dục vọng bên ngoài, xem trọng thành tích học lực bên ngoài, vậy có bỏ qua sự trưởng thành của tâm linh hay không? Cho nên người xưa đã biết cuộc sống đủ dùng là được. Và còn một giá trị quan trọng nhất, chính là không ngừng nâng cao linh tánh của mình.

Con người lúc nào thì có trí huệ? Con người chân thật trong hiện tại thấy được một bước sau cùng, một màn sau cùng của cuộc đời mình, họ thật sự thấy hiểu được rồi, họ sẽ kinh doanh cuộc đời mình không như trước nữa. Chúng ta suy nghĩ thử xem, màn kịch sau cùng trong cuộc đời mình là gì? Một hơi thở không vào, hai tay – hai chân buông xuôi, không cần tôi phải diễn tả phải không. Có lẽ mọi người đều hiểu được rồi, nói với chúng ta điều gì? Cái gì cũng không thể mang theo được, có gì đáng để tham, có gì đáng để tranh, có cái gì đáng để đoạt, người đó sẽ biết buông bỏ cái gì nên buông bỏ. Thứ không mang theo được thì không nên vất vả tham cầu nữa. Đây là trí huệ. Phải nỗ lực vào cái mang theo được, nỗ lực vào cái giữ lại được. Cái gì có thể giữ lại được? Đức hạnh, trở thành tấm gương cho đời sau. Chúng ta theo đuổi công việc dạy học, đức hạnh của chúng ta trở thành tấm gương cho tất cả học trò, người này thật sự là rất có giá trị.

HẾT TẬP 15 – Xin xem tiếp tập 16 – Quần Thư Trị Yếu 360