QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 GIẢNG GIẢI – TẬP 20

Chủ giảng: Thầy giáo, Tiến sĩ Thái Lễ Húc
Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Viên Đạt Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ
Thuyết minh: Hạnh Quang
Download toàn bộ MP3



Quần thư trị yếu 360 – Tập 20

Đương nhiên đối với bản thân mình phải yêu cầu không buông lơi, đối với những người ở bên cạnh mình thì không nên yêu cầu quá nghiêm khắc, “nghiêm khắc với bản thân mình, rộng lòng với người. Thí dụ như nói, chúng ta đối với những người xung quanh rất nghiêm khắc, họ nhìn thấy các vị, “ồ,chạy nhanh thôi! Lại nói anh không được ăn món này, không được ăn món kia, nhanh chóng không nên ngồi cùng bàn với anh ấy. Mọi người nhìn thấy các vị đều sợ hãi thì làm sao các vị mang những lời giáo huấn tốt đẹp này cho họ được. Phải hằng thuận chúng sanh, điều chỉnh tình người. Nghiêm khắc với chính mình thì đức hạnh của mình mới nhanh chóng được nâng cao, thì những dục vọng này buông bỏ được càng nhanh, từ trong tâm mọi người đều khâm phục bạn. Các vị không nên yêu cầu họ, khống chế họ, dần dần họ sẽ bị các vị cảm hóa, vậy đó không phải là tự nhiên họ đã khâm phục các vị sao.

Bước tiếp theo là thay đổi. Nếu các vị cưỡng ép, sự khống chế dục vọng này gây ra sự đau khổ cho người khác thì kết quả ngược lại. Cho nên bản thân không nên buông thả theo dục vọng, phải biết tiết chế dục vọng. Nhưng mà đối với mọi người có thể bao dung, không nên yêu cầu quá đáng, nên dùng đức hạnh thực sự của các vị thì sẽ tự động cảm động, cảm hóa được những người xung quanh, như vậy mới đúng.

Chánh kỷ nhi bất cầu ư nhân, tắc vô oán”, không làm cho mình trở nên chân chánh mà yêu cầu người chân chánh, chắc chắn sẽ có nhiều oán hận. “Lịch quán hữu gia hữu quốc”, những từ hữu gia, hữu quốc này là họ có thể hưng thạnh, chính là “kỳ đắc chi dã”, gia đình, quốc gia thịnh vượng. “Mạc bất giai ư cần kiệm”, cho nên cần kiệm là cái gốc của việc chăm lo gia đình. Chỉ cần có cần kiệm thì gia đình này chắc chắn thịnh vượng, chỉ cần quốc gia cần kiệm thì chắc chắn sẽ giàu mạnh. “Kỳ thất chi dã”, quốc gia gia đình đều suy yếu, hoàn toàn do sự xa xỉ gây ra. Vì vậy tiết kiệm thì có thể tiết dục, xa xỉ thì sẽ phóng túng dục tình. “Phóng tình giả” thì rất nguy hiểm. Thật ra thân tâm cũng rất nguy hiểm, sức khỏe sẽ bị phá hủy.

Các vị xem, những người trẻ hiện nay sức khỏe càng ngày càng tệ, đều là do không biết trọng điểm của sự tiết dục, “tiết dục giả an”. Các vị xem, một gia đình biết cần kiệm thì cuộc sống của họ rất dư dả, rất yên ổn. Hơn nữa, không chỉ hiện tại yên ổn, thế hệ sau của họ cũng yên ổn, bởi vì thế hệ sau cũng đã nuôi dưỡng được thái độ sống cần kiệm.

Việc cần kiệm này, Đường Thái Tông cũng làm một tấm gương tốt cho chúng ta. Thái Tông là một hoàng đế thành công như vậy, chắc chắn không phải là sự ngẫu nhiên. Vào năm Trinh Quán thứ hai, có vị quan can gián y theo trong “Lễ Ký” nói, vào tháng cuối mùa hạ, tháng cuối cùng của mùa hè có thể cư trú ở trên nhà sàn. Vì sao vậy? Bởi vì mặt đất tương đối ẩm ướt, mùa hè trời mưa nhiều. Mùa thu, mưa thu cũng vừa mới bắt đầu, trong cung tương đối ẩm ướt, sự ẩm ướt thì không tốt cho sức khỏe, cho nên có thể cất nhà sàn để ở. Đúng ngay lúc mười mấy tuổi thì Hoàng đế Thái Tông đã rong ruổi nơi sa trường, dằm sương dãi nắng, ông cũng bị bịnh phong thấp. Cuối cùng, họ thỉnh cầu Hoàng đế Thái Tông xây dựng một căn gác để ở, Hoàng đế trả lời, “trẫm tuy là bị bịnh phong thấp, không thích hợp trú ở những nơi ẩm ướt. Các khanh tuy đều đến cầu xin ta xây dựng một căn gác, nhưng mà chi phí quá nhiều, tiêu tốn số tiền quá lớn. Thái Tông nhắc đến thời Hán Văn Đế, họ luôn lấy cổ Thánh tiên Hiền làm tấm gương. Văn Đế cai trị thời Văn Cảnh cũng rất hưng thịnh, “nhà vua muốn xây một cái sân phơi, bởi vì phải tiêu tốn số tiền của mười dòng họ, nhà vua nghe xong thì trong lòng không đành, cho nên Hán Văn Đế liền không xây cái sân phơi. Kết quả Hoàng đế nói xong, “đức hạnh của trẫm không bằng Hán Văn Đế mà lại tiêu số tiền vượt hơn hẳn Hán Văn Đế, việc này l nào trẫm là một quân vương phụ mẫu của thiên hạ phải làm những việc này sao?. Các vị quan đã năm lần bảy lượt thỉnh cầu, nhà vua vẫn giữ nguyên ý định không đồng ý cất cái nhà sàn, cái lầu gác này. Thái Tông thật đáng quý! Trên làm thì dưới noi theo.

Vào lúc đó, có một vị đại quan làm đến chức Trung Thư Lệnh, đây là quan lớn cấp bộ trưởng. Cụ Sầm Văn Bổn làm Trung Thư Lệnh, nhà của cụ cũng tương đối trũng thấp, cũng khá ẩm ướt, trang trí của cả căn nhà vô cùng giản dị. Có người khuyên với cụ nên tích lũy một chút tài sản cho mình, kêu cụ đi mua đất đai, hoặc là xây dựng nhà cho to lên, làm cho thoải mái một chút. Văn Bổn than vãn: “Tôi vốn là một người nông dân áo vải ở Nam Dương tỉnh Hà Nam”, nghĩa là một người dân bình thường, “cũng không có lập công lao hãn mã nào”, nghĩa là không có rong ruổi nơi sa trường để lập công lao hiển hách. Chỉ vì ông là một vị quan văn dùng bút mực để viết những lời bẩm tấu, can gián cho quốc gia, sau này được làm đến chức quan Trung Thư Lệnh. Ây da, bản thân ông cảm thấy như vậy là đã quá lắm rồi, đã đạt được đỉnh điểm rồi, đã chịu ơn quá lớn với hoàng đế, với quốc gia rồi. Cho nên bỗng lộc cao như vậy ông tiếp nhận đã cảm thấy trong lòng rất bất an, cảm thấy ân đức của quốc gia là rất lớn, làm sao mà còn nói bản thân lại đi kinh doanh sản nghiệp kiếm thêm chút đỉnh tiền nữa, ông nói nhất định không thể làm như vậy được. Những người đến khuyên nghe ông nói xong, than vãn vậy là đã thoái rồi. Những vị quan này cũng rất là cần kiệm, cũng là học theo Hoàng đế Thái Tông.

Căn nhà của Thừa tướng Ngụy Trưng cũng vô cùng giản dị, thậm chí là rất sơ sài. Vốn là muốn xây dựng cung điện của triều đình, sau này Hoàng đế Thái Tông biết được mang phần gỗ đó di chuyển toàn bộ đến nhà Thừa tướng Ngụy Trưng để xây cất. Nhà vua rất quý trọng đại thần cấp dưới của mình.

Chúng ta tiếp tục xem câu kế tiếp, cũng là quyển thứ mười. “Bão phác tử, bổ dụ”, trang 1.353. Chúng ta cùng nhau đọc đoạn văn một lần:

Lệnh cấm không rõ ràng nhưng lại dùng hình phạt hà khắc để dẹp yên họa hoạn; triều đình đối với chiến sự mưu hoạch không thích đáng, không phản tỉnh, lại dốc hết binh lính đi xâm lược các nước láng giềng. Việc đó giống như cắt bỏ hoa màu để tiêu diệt châu chấu, chặt hết cây cối để tiêu diệt sâu mọt, tự nuốt thuốc độc để tiêu diệt chấy rận, tháo bỏ phòng ốc để xua đuổi chim chóc chuột nhà.

Đoạn này nói đến nhà vua trong “quân đạo” có phần “trừng phẫn” của “tu thân”. Làm lãnh đạo không nên quá nóng giận, phải nên biết điều phục cơn nóng giận, phẫn nộ của mình. “Cấm lệnh bất minh”, nghĩa là luật lệ của quốc gia không rõ ràng. “Nhi nghiêm hình dĩ tĩnh loạn”, luật lệ không rõ ràng, người dân không biết làm thế nào mới đúng, cuối cùng là có những cuộc bạo loạn, trái lại họ dùng hình phạt rất nghiêm khắc để trấn áp. Điều này chính là dùng tâm phẫn nộ để xử lý sự việc, để đối xử với người dân. Điều này không đúng.

Vì vậy trong “Luận Ngữ” Khổng Tử có một nói một đoạn, điều này nhắc nhở đúng điểm yếu của những người lãnh đạo. Phu Tử nói:  Không dạy bảo mà giết gọi là ác nghiệt, không răn đe mà muốn thấy thành tựu thì gọi tàn bạo. Chúng ta nên ôn tập trước khi giảng qua.

Mạn lệnh chí kỳ vị chi tặc, do chi dư nhân dã, xuất nạp chi lận, vị chi hữu tư”. Chúng ta khâm phục lời giáo huấn của Phu Tử, lúc nào cũng thuận theo sự vật. Có một điều căn bản để suy nghĩ, để giải quyết, không giáo dục cho họ mà xử phạt họ, thậm chí là sát hại họ. “Vị chi ngược”, sự tàn bạo này đối với người dân, bao gồm việc dạy học ở trong trường của chúng ta, không giáo dục cho họ lại xử phạt họ, gọi là ngược đãi trẻ em. Đây không phải là một vị vua của người, là sự việc mà thầy của người nên làm. Chúng ta có trách nhiệm dạy họ cho tốt.

Hiện nay rất nhiều ông chủ, họ có trách nhiệm dạy cấp dưới cho tốt. Nhất là hiện nay, văn hóa truyền thống của thế hệ này, đạo lý làm người tương đối bị khiếm khuyết, họ cũng là những người chịu thiệt hại, họ cũng rất đáng thương. Vì vậy, chúng ta phải dùng tâm nhẫn nại để chăm sóc dạy bảo họ, họ có duyên với chúng ta một ngày thì chúng ta liền tận tâm một ngày. Một vị lãnh đạo lòng dạ phải rộng lớn, lòng khoan dung phải lớn. Lượng lớn thì phước lớn. Không nên nói: “Ây da, anh nhân viên này lãng phí rất nhiều thời gian của tôi. Giả như anh ấy thật sự vẫn có duyên với các vị thì các vị nên chân thành quan tâm anh ấy mới đúng. Thiệt thòi là phước. Người Phúc Kiến chúng ta có câu nói: “Ông trời thương yêu người chất phác, ông trời thương yêu những người khờ khạo chất phác (nghĩa là không so bì tính toán với họ, có thể làm được cho, có thể bố thí rất vui vẻ)”. Các vị tận tâm tận lực quan tâm tốt đến những người trẻ hiện nay, cũng chính là giúp đỡ cho đất nước, giáo dục họ. Sau này họ phải xây dựng gia đình, cũng phải gánh vác quốc gia trong tương lai. Các vị dạy được một đứa trẻ hiểu biết chuyện rồi thì công đức vô lượng, hơn nữa nói thật là thầy và trò cùng tiến bộ. Các vị thật sự dùng tâm để dạy thì đức hạnh, năng lực  của các vị sẽ được nâng cao hơn. Thiên hạ thật sự không có chuyện bị thiệt thòi. Chân thành an trú trong duyên phận, tận tâm tận lực mà làm thì mới đúng. Càng đáng quý hơn là canh giữ cho tốt cái tâm này, là phúc hậu, nhân ái mà không hà khắc.

Bất giới thị thành”, không đi khuyên giải cho người dân, còn mở to mắt nhìn họ làm sai mà thấy vui sướng, kéo họ trở lại rồi xử phạt. Điều này gọi là tàn bạo, chính sách tàn bạo. “Mạn lệnh chí kỳ”, nghĩa là một số đạo luật côn bố rất chậm, sau đó thì lại kêu người dân lập tức tuân thủ, nếu không tuân thủ thì liền phạt. Các vị làm sao mà phản ứng chứ, là vấn đề của quốc gia nào. Đây gọi là làm tổn thương người dân. Hay là với tình huống như vậy ở đơn vị của chúng ta làm sao mà phản ứng mạnh mẽ như vậy chứ, ta phải đi điều tra kỹ càng những tình huống này, tìm hiểu cho thật kỹ sự việc, nếu không thì ta sẽ tạo ra nghiệp ác. “Do chi dư nhân dã”, điều này thật sự là vị lãnh đạo nên trọng nghĩa khinh tài, nên đem tiền của mà tận tình chăm sóc cho người dân. Nhưng mà nếu các vị tính toán tiền tài với người dân thì giống như một nhân viên kế toán thu chi rất keo kiệt, một xu cũng không lọt, vậy thì quân vương này của bạn có chút dáng vấp giống như quan lại tàn ác, không có được khí khái độ lượng của một vị hoàng đế, một vị quân vương rồi.

Chúng ta ôn lại một câu chuyện. Văn Vương hỏi Khương Thái Công: Làm sao để cai trị thiên hạ? Thái Công nói: “Vương quốc phú dân, bá quốc phú sĩ, cẩn tồn chi quốc phú đại phu”. Nếu quốc gia diệt vong thì kho tài sản của quân vương sẽ bị mất, có nhớ hay không, phục hồi trí nhớ lại chưa? Trong “Cổ văn độc bổn”, điều này nói vô cùng quan trọng. Chỉ cần để cho người dân sống tốt thì quốc gia này chắc chắn sẽ mạnh; chỉ cần bản thân hoàng đế có tài sản, bản thân quân vương có tài sản thì quốc gia này nhất định sẽ diệt vong. Kết cuộc Văn Vương nói: “Tốt rồi, nói rất hay!. Khương Thái Công tiếp tục nói một câu: “Túc thiện bất tường”, biết việc thiện mà không đi làm ngay thì không có được sự may mắn. Văn Vương nghe xong lập tức hiểu ra, liền mở hết cửa kho, toàn bộ những người ngóa bụa cô đơn đều được giúp đỡ. Mọi người nên nhớ câu nói này: “Túc thiện bất tường”, biết được việc làm tốt mà không noi theo, đây là điều không may. “Văn nghĩa bất năng tỉ, bất thiện bất năng cải, thị ưu”, khí phách này của Khổng Tử nghe được việc đạo nghĩa, việc làm tốt phải lập tức làm ngay. Thật ra, nếu không lập tức làm ngay thì bị quên. “Minh nhật phục minh nhật, minh nhật hà kỳ đa, ngã sanh đãi minh nhật, vạn sự thành sa đà”. Được rồi, chỗ này nhắc đến “cấm lệnh bất minh”, không phản tỉnh chính mình thì làm không được thỏa đáng; ngược lại dùng hình phạt nghiêm khắc để trấn áp, để xử phạt ngươi dân, điều này chẳng được thỏa  đáng. Vào thời của Tùy Dạng Đế (đây là Hoàng đế Thái Tông đang tưởng nhớ lại), Tùy Dạng Đế lúc đó đã bắt khoảng hai ngàn tên trộm cướp, đều là bị bắt oan, chính là có một vị quan đã đi điều tra. Về cơ bản thì tất cả đều là bị oan, hình như chỉ có bảy người hay là chín người vẫn chưa thể xác định được nơi xảy ra vụ án lúc đó xảy ra ở chỗ nào, hơn một ngàn chín trăm người khác đều chứng minh được cơ bản là vô tội. Nhưng mà những vị đại thần đi điều tra xong, những vị quan phụ trách việc điều tra này nói: “Hoàng đế đã ra lệnh rồi, chúng tôi không dám cải lại lệnh của Hoàng đế”. Rốt cuộc là chém chết hơn một ngàn chín trăm người. Chúng tôi xem đến đoạn này, như vậy thì đâu có cái đạo lý không mất nước chứ. Họ xử người dân về tội gì? Đương nhiên ngoài Tùy Dạng Đế hồ đồ ra thì những vị quan này cũng thật sự là phải bị đọa địa ngục. Đâu thể nói hoàng đế đã ra lệnh rồi thì xem hơn một ngàn chín trăm mạng người như cỏ rác. Các vị nói xem, người dân không tạo phản, đó mới là điều kỳ lạ đúng không? Các vị nói xem, hơn một ngàn chín trăm gia đình này có thể đồng ý với quốc gia không? Người được lòng dân thì được thiên hạ, người làm mất lòng dân thì chắc chắn sẽ mất thiên hạ. Hoàng đế Thái Tông luôn luôn lấy triều nhà Tùy làm tấm gương, đây cũng là chỗ hiếm thấy của ông.

Câu tiếp theo: “Miếu toán bất tinh, nhi cùng binh dĩ xâm lăng”. “Miếu toán bất tinh” ở đây là chỉ chính sách trọng đại của quốc gia, hoặc là lập kế hoạch việc quân sự to lớn của quốc gia. Nhận định không thích hợp, không chuẩn xác, không chỉ không phản tỉnh, mà còn dùng triệt để lực lượng của mình đi xâm lăng các nước láng giềng, việc này cũng làm cho dân chúng của nước láng giềng phẫn nộ. Hơn nữa, bản thân mình đã sai rồi mà còn đi đánh người khác, việc này cũng rất khó nhận được sự chấp nhận của dân chúng trong nước. Hành vi như vậy chắc chắn sẽ chiêu cảm đại họa đến. Điều căn bản này không được phản tỉnh là do tính khí cáu kỉnh làm chủ, cái tâm sân hận đã làm chủ. Làm như vậy, như vừa chúng tôi mới nói, không  chịu phản tỉnh mà còn trách mắng người dân, không chịu phản tỉnh mà còn đi đánh các nước láng giềng, thì quốc gia này sẽ nhanh chóng bị diệt vong. Cách họ hành xử như vậy, thí dụ giống như cái gì? “Do sám hòa dĩ kế hoàng trùng”. Từ “hòa” này ý nói là hoa màu, nghĩa là hết thảy hoa màu đều bị cắt bỏ hết, sau đó thì giết chết châu chấu. Nghĩa là nói trước đến giờ nhà vua muốn trừ bỏ châu chấu cho nên mới cắt bỏ hết toàn bộ hoa màu. Ngược lại, chính là nói nhà vua luôn luôn giải quyết vấn đề trong sự phẫn nộ, rốt cuộc là đất nước cũng bị ông phá hủy.

Vì vậy, cả một đời người điều hối hận nhất là những sự việc gây ra đang trong cơn nóng giận. Con người nếu như không hối hận, nếu như không tạo ra những sai lầm chẳng có cách nào xoay chuyển, nhất định phải nên kiềm hãm lại. Khống chế được cảm xúc, làm chủ được cảm xúc, mới có thể nắm vững được tương lai. Các vị xem, bây giờ hãy tưởng tượng một chút, có một người tức giận với con châu chấu, vì muốn giết hết châu chấu, đối với hết thảy ruộng đất họ đã gieo trồng, “tôi cắt, tôi chặt”, toàn bộ bị chặt hết. Họ cảm thấy có chút khoái chí, chặt chặt, đợi đến khi họ bình tĩnh trở lại, “ồ, xong rồi, chẳng còn gì để ăn. Các vị xem, con người lúc nào cũng là hối hận hối hận, phần sau là sự ăn năn rất to lớn.

Phạt mộc dĩ sát hiệt hạt”, đốn sạch toàn bộ cây này, vì sao vậy? Vì họ muốn giết sâu bọ. Cảm xúc của con người hiện nay thay đổi rất nghiêm trọng, xử lý công việc đều là làm như vậy. Thí dụ như nói tình cảm không được như ý, tôi không cưới được cô thì tôi cũng không tha cho cô đâu, rốt cuộc thì cuộc đời của anh đó cũng bị hủy hoại mất. Cái cảm xúc này thực tế là quá nghiêm trọng. “Giảm thực dĩ trung tảo sắt”. “Giảm thực” ở đây là nói uống phải thuốc độc để giết chết con bò chét trên thân thể của mình.

Thêm một thí dụ nữa, “Đập căn nhà bỏ đi”. Hôm nay ta liều với ngươi, chính là muốn bắt cho được con chuột, rốt cuộc là đập bỏ căn nhà của mình đi để đuổi bắt con chim se sẻ và con chuột. Mọi người bình tĩnh mà xem có rất nhiều báo chí đăng tin, những tình huống cũng có chút giống như điều này, nghĩa là họ không kiềm chế được cảm xúc nên tự hủy hoại mất cuộc sống của mình. Vì vậy, một vị lãnh đạo phải luôn luôn nghĩ đến cả quốc gia, cả đoàn thể, không nên vì cảm xúc của mình mà gây ra tai họa lớn.

Trong “Luận Ngữ” Khổng Tử có nói: “Nhất triêu chi phẫn”, cơn nóng giận trong một buổi sáng hôm nào đó không khống chế được cảm xúc, bỗng nhiên xung đột với hoàng đế, xung đột với người chủ quản rất nghiêm trọng. Hoàng đế ra lệnh: “tru di cửu tộc”. Một cơn giận buổi sáng đã quên thân mình, còn liên lụy đến người thân của mình. Họ không biết được bản thân của họ còn có mạng sống của người thân nữa, có thể do họ đã hành động theo cảm tính, phẫn nộ nên gặp phải nguy nan. Việc này là không có trí tuệ. Hiện nay, ngược lại không có tình huống như vậy, nhưng mà chúng ta luôn luôn vì sự nổi giận mà phá hỏng công việc, phá hỏng sự nghiệp, cuối cùng có thể người ở trong nhà cũng bị mệt theo chúng ta. Đặc biệt là tức giận sẽ làm hại gan, sức khỏe suy kém, cha mẹ, người thân đều lo lắng.

Vì vậy, con người không thương yêu cái thân này, điều trước tiên là đã thiếu cái tâm hiếu. Thứ hai là không có đủ  trách nhiệm đối với gia đình, đoàn thể. Con người nhất định phải luôn luôn nghĩ đến gia đình, đoàn thể; không nên tăng thêm gánh nặng cho gia đình, đoàn thể lo lắng cho đức hạnh của chúng ta, lo lắng cho sức khỏe chúng ta. Việc này là không tận hết bổn phận của một con người. Chăm sóc bản thân mình cho tốt cũng là một trách nhiệm, điều này là cùng với mọi người vừa nhắc đến tánh quan trọng của việc kiềm chế.

Chúng ta tiếp tục xem câu tiếp theo, ở quyển ba, trang 425. Hai câu này là uốn nắn tánh xấu của bản thân mình. Hay nổi nóng thật sự dễ dàng chuốc lấy sự diệt vong, nhất là cũng dễ bị tự cao tự đại, không biết giữ bình tĩnh, không biết phản tỉnh. Lời giáo huấn ở trong “Hán Thư”: Những Thánh Nhân làm lãnh đạo lúc nào cũng lo nghĩ cho lợi ích của nhân dân trong thiên hạ, không vì sự phẫn nộ của cá nhân mà làm tổn hại đến điều chính nghĩa trong thiên hạ.

Những vị cổ Thánh tiên Vương này đức hạnh làm được Thánh Nhân, họ lúc nào cũng lấy lợi ích của người dân mà suy tính, để cân nhắc, nhất định sẽ không vì sự tức giận nhất thời của mình mà tổn hại đến lợi ích chung của cả quốc gia, đến quyền lợi của cả quốc gia. Họ sẽ không làm những việc như vậy, quốc gia cũng như vậy. Chúng ta ở trong một đoàn thể luôn luôn lấy đại cuộc làm trọng, luôn nghĩ về đoàn thể, bất kỳ người nào có ân oán với chúng ta nhất định phải bao dung, nhất định không vì thù oán cá nhân mà gây trở ngại cho công việc của tập thể. Đây là việc chung trong thiên hạ. Người mà nghĩ đến nhân dân thì nhất định sẽ không làm những việc này. Giả như chúng ta có cái tâm như vậy, ở trong tất cả mọi cảnh duyên liền biết nghĩ đến đoàn thể, không thể tạo ra sự xung đột, sự đối lập. Nên dĩ hòa vi quý, “thiên thời không bằng địa lợi, địa lợi không bằng nhân hòa”. Câu này cũng nói đến rất nhiều vị vua, họ vì tức giận nhất thời liền phát động mấy trăm ngàn quân đi đánh nhau. Thật sự con cái của mấy trăm ngàn người đó đều ở trong phút giây sanh tử, hơn nữa lương thực ăn mỗi ngày đều là gánh nặng cho quốc gia. Vì một mối thù cá nhân, rốt cuộc là quốc gia phải gánh nặng như vậy, đây không phải là người sáng suốt nên mới làm những việc như vậy. Địa vị càng cao, càng muốn chi phối cảm xúc, vì sao vậy? Địa vị càng cao, ở trong đoàn thể người ta rất tự nhiên, cấp dưới rất tự nhiên sẽ tôn trọng chúng ta. Mà tưởng rằng cấp dưới tôn trọng chúng ta thì sự nổi giận của chúng ta lại đặc biệt lớn, buồn vui rất thất thường đối với những người tôn trọng chúng ta, trong tâm của họ rất khó điều chỉnh thích hợp. Họ vốn là rất tôn trọng, nhưng mà cơn tức giận của chúng ta nhiều như vậy thì làm cho tâm của họ có nhiều trở ngại, rất khó chịu. Việc này cũng nên để cho chúng ta phải bình tĩnh, nên kết thiện duyên với những người có duyên, nên mến mộ mỗi cái nhân duyên.

Chúng ta từ nơi gia đình mà xem lại, giả như cha mẹ buồn vui thất thường thì tâm lý của con cái họ đặc biệt sẽ có chướng ngại, thậm chí đối với mọi người đều có sự đề phòng. Bởi vì khi chúng còn nhỏ rất cung kính cha mẹ, rất muốn sà vào lòng của cha mẹ, nhưng mà cha mẹ đột nhiên nổi lên cơn nóng giận, làm cho chúng không lần ra manh mối, cơ bản là làm cho chúng không biết đã xảy ra chuyện gì? Vỗ hai bàn tay chạy đến, rốt cuộc là làm cho chúng đối với cha mẹ hoàn toàn là một thiên tính tự nhiên liền trở thành chướng ngại. Nghiêm trọng hơn, chính là không còn tin tưởng vào cha mẹ nữa. Con cái tin tưởng vào cha mẹ đó là thiên tính, vì sao cuối cùng lại trở thành như vậy? Người làm cha mẹ chúng ta phải nên suy xét lại, vì sao con cái có tâm sự mà không nói với chúng ta, sự chướng ngại, sự ngăn cách này bắt đầu từ lúc nào đây? Có những lúc không nên một mực trách móc con cái, rất nhiều ngọn nguồn của vấn đề đều do ở nơi người lớn là cha mẹ.

Tôi con nhớ quá trình trưởng thành của mình đến lúc học trung học, làm việc gì thì nhất định đều phải thưa với mẹ, việc sai lầm cũng thưa với mẹ. Bởi vì trong gia đình thì không có bí mật, nếu không nói thì hình như ngủ không được, trong lòng cảm thấy như là đã dối gạt mẹ, không nói thật với mẹ thì rất khó chịu. Đây là việc tự nhiên.

Chúng ta tiếp tục xem câu tiếp theo, trang 218, quyể thứ hai. Câu nói vừa rồi làm chúng tôi nhớ đến mấy tiết học trước. Cống Vũ khuyên ngăn Hán Nguyên Đế, trong đó có nói đến câu này. “Vương giả thụ mệnh ư thiên, vi dân phụ mẫu”. Quân vương là nhận được mệnh trời nên phải đảm nhiệm, có thể gánh trách nhiệm giám hộ người dân, thay trời yêu thương nhân dân, như vậy mới đúng. Cho nên cũng giống như chúng ta hôm nay có thể làm giáo viên, có thể làm bậc trưởng bối, có thể làm lãnh đạo của một đoàn thể, điều này cũng là nhận mệnh ở nơi ông trời. Phước báu của chúng ta đã hiện tiền, hãy trân quý cái phước báu này, tạo phúc ở nơi con người. “Đệ Tử Quy” nói: “Đối người ở, thân đoan chánh. Tuy đoan chánh, lòng độ lượng”,  cái tâm phải như vậy.

Tiếp theo là chúng ta nói đến phương diện tu thân, một điểm quan trọng khác, chính là “chuyển biến thiện”. Hiểu được điều thiện rồi thì phải nhanh chóng mà làm. Những lời giáo huấn trong “Luận Ngữ”, chúng ta cùng nhau đọc một lần. Khổng tử nói: Trong ba người đi đường, tất có kẻ làm thầy mình. Bắt chước điều lành của người thiện, sửa đổi điều sai lầm của kẻ bất thiện. Chúng ta nhìn thấy đoạn nguyên văn Ngụy thừa tướng đã biên soạn và phiên dịch những đoạn chú giải nhỏ: “Ngôn ngã tam nhân hành, bổn vô hiền ngu, trạch thiện tùng chi, bất thiện cải chi, cố vô thường sư”. Ba người đi chung với nhau hoàn toàn không thể nói  một người là hiền,  một người là ngu, ý nghĩa không phải như vậy. Là ba người cùng sống với nhau, hoặc là sống chung với những người khác, nên nhìn thấy ưu điểm, hành vi thiện của người khác, chúng ta cố gắng mà học tập mà noi theo. “Tức tư tề”, thấy người khác có những điều bất thiện không nên chỉ trích, nên hồi đầu mà phản tỉnh mình. Mỗi  một người đều là tấm gương của ta, cho dù họ là thiện hay là ác, đều là để giáo dục cho ta. Hãy xem mọi người đều là thầy của ta, chỉ có bản thân ta là học trò, nếu họ bất thiện thì bản thân ta phải sửa trước. Ta sửa xong rồi, sự thị phạm tốt này sẽ ảnh hưởng đến họ, họ cũng có thể sửa đổi. Ta không sửa đổi, chỉ yêu cầu họ, trong tâm họ không phục. “Cố vô thường sư”, không nói thầy giáo cố định, họ đều đang học tập mọi lúc mọi nơi. Không chỉ học tập với con người, thậm chí là học tập với tất cả trời đất vạn vật. Cổ nhân có cách tu dưỡng như vậy, kể cả việc nhìn thấy cái bàn này.

Các vị nhìn xem, cái bàn này mỗi ngày đều phục vụ cho chúng ta, chúng ta đặt vật gì lên nó cũng không than mệt, không oán không trách mà phục vụ chúng ta, có nên học tập cái bàn này không? Kể cả việc bạn nhìn thấy một cái cây, cây cối mỗi ngày cho ta không khí, không có khí oxy thì ta không thể sống. Lá của nó quang hợp tạo ra khí oxy cho chúng ta, trái của nó cho chúng ta ăn, thân của cây còn cho chúng ta xây cất nhà cửa, làm những vật dụng trong gia đình. Toàn thân của nó là vô tư cống hiến cho con người, đều không có sự đòi hỏi, rất có  đạo nghĩa. Các vị xem, con người chúng ta mới bỏ sức một chút là bắt đầu đòi hỏi. Ngày nay nghiêm trọng đến nổi cả vợ chồng cũng đòi hỏi điều kiện, trước khi kết hôn vẫn phải đem tài sản phân chia rõ ràng. Vì vậy, nhìn thấy trời đất vạn vật phục vụ cho loài người chúng ta, chúng ta cũng nên học hỏi điều này, lấy trời đất vạn vật làm thầy. Có thể có được sự giác ngộ ở khắp mọi nơi, có thể hướng thượng ở mọi nơi, có thể kiểm tra sự thiếu sót của bản thân mình ở mọi nơi, cái tâm như vậy hiếm có, là hiếu học, trí huệ càng lúc càng gần hơn. Cho nên cái tâm này cần phải thay đổi, ngay sau đó chính là cái thái độ này. Câu nói này giống như một luồng ánh sáng chiếu vào tâm của mình, chiếu vào chưa? Nhất định sẽ chiếu vào.

Tôi xem đến câu nói này, đột nhiên nhớ đến tuần trước hình như chúng tôi đã phân công làm bài tập. Sao mà chỉ có mấy người có phản ứng vậy? Chẳng lẽ là tôi không nói rõ sao, phải không, là không có phân công làm bài tập? Năm người mà các vị khâm phục nhất hãy nêu họ ra, như vậy thì các vị mới biết được các vị có thể học được điều gì từ những người đó. Hơn nữa học được, hiểu được, làm như thế nào để chân thật thực hiện. Noi theo cũng phải xác định rõ ràng, nếu không thì rất nhiều người xung quanh đáng để cho chúng ta học tập, rốt cuộc là đã quen biết năm năm – mười năm, một chút ưu điểm của họ cũng không học được. Cách học như vậy, những Kinh giáo như vậy, hết thảy đều là ở bề ngoài, học một cách hời hợt, rất đáng tiếc! Được rồi, bài tập này phải nên nộp, tuần sau sẽ nộp.

Con người không nên cái gì cũng chú ý đến điều kiện bên ngoài, tuần sau không đi học thì không thể nộp. Trọng thực chất, không trọng hình thức, là phải dựa vào lương tâm chứ không phải là dựa vào ai khác, đúng không? Các vị nêu ra xong rồi thì nộp bài tập, tổ tiên của chúng ta đang theo dõi. Được rồi, hôm nay xin giao lưu với mọi người đến chỗ này! Xin cám ơn mọi người!

HẾT TẬP 20 – Xin xem tiếp tập 21 – Quần Thư Trị Yếu 360