QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 GIẢNG GIẢI – TẬP 21

Chủ giảng: Thầy giáo, Tiến sĩ Thái Lễ Húc
Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Viên Đạt Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ
Thuyết minh: Hạnh Quang
Download toàn bộ MP3



Quần thư trị yếu 360 – Tập 21

TU THÂN – TỀ GIA – TRỊ QUỐC – BÌNH THIÊN HẠ

Các vị trưởng bối tôn kính, các vị học trưởng, xin chào mọi người!

“Quần Thư Trị Yếu 360” trong mấy tiết học qua của chúng ta đều là bàn về bộ phận “quân đạo – tu thân”. Lần trước nói đến là bộ phận “thiên thiện” của “tu thân”. Chúng ta đã nói đến giáo huấn trong “Luận Ngữ” của Khổng Lão Phu Tử: “Ba người cùng đi, hai người kia ắt là thầy của ta, chọn những điều thiện mà học hỏi, còn những khuyết điểm thì lấy đó làm gương để cải sửa chính mình”. Những giáo huấn này trên thực tế đối với tu dưỡng đạo đức mở rộng công danh của chúng ta, đều có sự giúp đỡ vô cùng to lớn, gọi là “học nhi thời tập chi, bất duyệt thuyết hồ”. Là chúng ta học một câu, nếu như có thể thật sự thực tiễn được một câu, nhất định sẽ có niềm vui, sẽ được pháp hỷ, vì sao vậy? Chính là giống câu này, chúng ta thật sự là xử sự đối người tiếp vật đều có thể nhìn thấy được ưu điểm của người khác, tiếp đến lại noi theo học tập thì tất nhiên chúng ta sẽ “đức tiến dần, lỗi ngày giảm”, mỗi ngày đều có sự nâng cao. Đây là sự việc vui thích nhất của đời người, vì vậy mỗi ngày trôi qua đều không luống công. Vậy chúng ta hiện tại nguyên nhân học mà rất khó có được pháp hỷ, vẫn là ở việc chưa thật sự đi làm, thật sự thể hội, thật sự noi theo, cho nên chúng ta hãy bình tĩnh xem lại mức độ thực tiễn khi học tập câu Kinh.

Lúc trước đã nói qua với mọi người, chúng ta suy nghĩ về năm người mà chúng ta khâm phục nhất trong cuộc sống. Ưu điểm của họ thì chúng ta đã nhìn thấy được bao nhiêu? Nhìn thấy vẫn chưa đủ, “trạch kỳ thiện giả nhi tùng chi”. Chữ “tùng” này là tuân theo, noi theo. Khi chúng ta chân thật bình tĩnh lại suy nghĩ, rất có thể ngay cả ưu điểm cũng đều chưa thấy được rõ ràng. Giả như ngay cả thấy cũng không được rõ ràng, vậy thì việc học tập sẽ rất khó khăn. Cho nên câu này cũng là nhắc nhở chúng ta phải trân trọng nhân duyên khó được của đời người, đến thân cận những người có đức hạnh ở bên cạnh chúng ta, học tập theo họ. Phải quý trọng cái duyên mới có thể có thu hoạch.

Rất nhiều bằng hữu viết trong đó có cha mẹ, bởi vì cha mẹ có ân đức lớn nhất đối với chúng ta, thời gian chung sống với chúng ta cũng là lâu nhất. Mà khi viết ra cha mẹ, tuy rằng chúng ta đã viết ra rồi, nhưng mà trên thực tế những ưu điểm của cha mẹ có khả năng chúng ta học theo cũng rất giới hạn. Cho nên, không học theo ưu điểm của cha mẹ kỳ thực nội tâm của chúng ta không đủ tâm cung kính, không đủ tâm thành kính. Vì sao sư đạo lại được xây dựng trên nền tảng của hiếu đạo? Chúng ta đối với cha mẹ đều không có lòng chân thành cung kính, tiếp đến noi theo đức hạnh của họ, vậy thì rất khó để noi theo một người nào khác. Khó noi theo người có đức hạnh, cho nên câu nói này, “sư đạo xây dựng trên nền tảng hiếu đạo”, ý nghĩa vô cùng sâu sắc. Cho nên tâm yêu thương, tâm cung kính của con người đều là từ việc đối với cha mẹ mà lưu xuất ra. Lại mở rộng ra là đối với hết thảy người lớn, hết thảy thân bằng hữu hảo. Chúng ta cứ như vậy mà suy nghĩ mới có thể quan sát được thiếu sót của chính mình. Quan sát được điều chưa đủ cũng không nên ăn năn hối tiếc, cũng không nên tự mình phủ định, việc này đối với chính mình không có một chút lợi ích nào. Nhìn thấy điều bất thiện, quan trọng nhất là sửa đổi nó lại là được. “Lỗi mà có thể sửa thì có thiện nào bằng”. Bởi vì, xã hội hiện tại lòng tự tin của con người không đủ phát hiện khuyết điểm của chính mình, ngược lại càng ngày càng không có lòng tin, cho nên nhất định phải nhận thức được chân tướng, “nhân chi sơ tánh bổn thiện”. Chúng ta có bổn thiện, chúng ta có minh đức, cho nên nhất định không thể phủ định chính mình, đối với chính mình phải có lòng tin. Tất cả những tập nhiễm không tốt đó đều là “cẩu bất giáo tính nãi thiên”, do ngày sau đã nhiễm ô. Vốn có thì nhất định có thể khôi phục, phải có lòng tin. Những tập tánh ô nhiễm đó không phải là chân thật cho nên có thể trừ bỏ, có thể buông bỏ được, chỉ cần có quyết tâm, có nghị lực, “Thánh và Hiền, dần làm được”. Cho nên “kỳ bất thiện giả”, chúng ta phải mau suy nghĩ lại, tự mình cải chính. Mà chúng ta hiện tại kỳ thực rất nhiều câu Kinh vì sao mà không thể áp dụng? Vẫn là trong tâm công phu có vấn đề. Những người bên cạnh ta trên thực tế ai cũng đều có ưu điểm, thật không dễ dàng nhìn thấy được. Bởi vì tâm ngạo mạn quá nặng, cảm thấy mình tốt hơn họ, có lúc cảm thấy “mình học cao hơn họ”, tâm ngạo mạn liền khởi lên. “Mình đẹp trai hơn họ”, “mình có điều kiện bên ngoài nào đó tốt hơn họ”, tâm ngạo mạn đã nổi lên thì không thể nào học tập ưu điểm của người khác, chúng ta nhìn người khác bằng tâm thái như thế nào? Thánh và phàm khác biệt là ở trên tâm tánh.

Chúng tôi còn nhớ, tiết học thứ hai chúng ta đã nói đến Đại Vũ dạy dỗ đời sau của ông, “huấn hữu chi, nội tác sắc hoang, ngoại tác cầm hoang”. Mọi người đều có thể đọc thuộc à, vậy thì quá tốt rồi! Đây gọi là ôn cũ biết mới. Trong đoạn văn này Đại Vũ đã nói đến: Dư thị ngu phu ngu phụ, giai thắng ư dư”. Ông xem lão bá tánh từ nam đến nữ, mỗi một người đều vượt hơn so với ông. Đó là khiêm bi đến cùng cực, nhìn mỗi một người đều có thể thấy được ưu điểm của người đó, tiếp đến là có thể học tập theo họ. Tâm cảnh của Thánh Nhân cảm thấy chỉ có mình là học trò, đều học ưu điểm của người khác. Thái độ này quá đáng quý! Cho nên không thể học ưu điểm của người khác thì vẫn là ở trong tâm chúng ta có bệnh, bệnh ở đâu vậy? Ngạo mạn.

Và còn gặp được rất nhiều người có đức hạnh cao hơn chúng ta, chúng ta vẫn là không chịu học, vì sao vậy? Vì tâm đố kỵ quá mạnh. Tâm đố kỵ này vừa khởi tác dụng thì, “có gì hay đâu chứ, tôi có chỗ nào đó cũng không tệ”, cái tâm này sẽ rất khó học được đức hạnh và sở trường của họ. Bởi vì Kinh Điển và tâm của chúng ta không thể tương ưng, vậy quyết định là hạ thủ từ vấn đề ở trong tâm thái, buông bỏ những tập nhiễm này thì sự “thấy thiện” này mới có thể “theo”. Mà thấy người “bất thiện”, chúng ta không chỉ không có phần phản tỉnh chính mình, thấy người ta bất thiện lại trở thành đối lập với người ta, có thành kiến với người ta, vậy thì trong tâm đều là những tâm thái không tốt rồi. Làm gì phải có thành kiến với người chứ, “nhân chi sơ tánh bổn thiện”, tin tưởng con người đều vốn thiện, đều có minh đức. Thấy người ta bất thiện thì thương xót họ, thì giúp đỡ họ sửa đổi, thậm chí là nội tâm còn lo lắng hơn cả họ. “Bạn ơi, bạn có minh đức mà, nhất định đừng để cho tập khí làm ô nhiễm làm chướng ngại chứ”. Đây là tâm yêu quý người khác, làm sao mà có thể có thành kiến với người khác chứ? Cho nên trên tâm địa đều có thể thấy rõ được sự ngạo mạn, đố kỵ, thành kiến, hoài nghi người khác trong nội tâm. Đem những sai lầm trong tâm mà buông bỏ đi thì câu giáo huấn này liền có thể thọ trì. Mà thọ trì giáo huấn nó vẫn có độ sâu, vẫn có độ rộng.

Từ trên độ rộng mà nói, đối với người phải, “thấy người hiền muốn giống họ, thấy bất thiện thì tự phản tỉnh”. Đối với hết thảy vạn vật cũng có thái độ học tập giống như vậy.

Bạn xem, từ trên Kinh Điển đều nói đến phải học giống như nước, “thượng thiện giống như nước, nước khéo làm lợi vạn vật mà không tranh với ai”. Bao gồm cả việc học tập trời đất, mặt trời mặt trăng, “trời đất vô tư che chở, mặt trời mặt trăng vô tư soi chiếu”. Một cái tâm khiêm bi thì nơi nơi đều có chỗ để ngộ. Đây là độ rộng. Bạn học tập đối với người, đối với hết thảy vạn vật, hiện tượng, đều có tâm hiếu học.

Chúng ta rất quen thuộc một đoạn Kinh văn cũng có nói: “Trí họ rộng sâu ví như biển cả, oai quang nơi thân vượt xa mặt trời mặt trăng, tâm họ khiết bạch ví như núi tuyết, nhẫn nhục như đất hết thảy bình đẳng”. Các vị xem, tâm bao dung và nhẫn nhục đó giống như đại địa, thanh tịnh như nước, tẩy trừ chư trần cấu. Người có đức hạnh thì tâm cung kính, tâm hiếu học của họ luôn luôn được duy trì. Đây là độ rộng, vậy độ sâu thì sao? Tâm học tập noi theo này không thể làm cho ra vẻ.

Chúng ta thấy, kỳ thật làm ra vẻ là háo một cái danh. Giống như Vệ Linh Công thời xuân thu, thiên hạ đều truyền nhau rằng ông rất tôn hiền. Kết quả, khi Khổng Tử đi đến nước Vệ, trên thực tế ông cũng không thật sự trọng dụng Khổng Tử, bởi vì ông vẫn là háo một cái danh xưng đẹp chứ không phải chân thật yêu quý tôn trọng hiền tài. Vào thời Trinh Quán, một ngày nọ Đường Thái Tông cùng các đại thần có một buổi yến tiệc, ngồi bên cạnh ông là quan Hoàng Môn Thị Lang Vương Khuê. Trong quá trình của buổi yến tiệc, có một mỹ nữ ngồi bên cạnh ông để hầu ông. Người con gái này vốn dĩ là tỳ thiếp của Lô Giang Vương Viện (chính là vợ của Lô Giang Vương Lý Viện). Vào khi xưa, Lý Viện phạm sai lầm cho nên vợ của ông đã bị tiến nạp vào trong cung. Kết quả, khi Thái Tông nói với Vương Khuê về việc Lô Giang Vương không giữ đạo đức, đã sát hại người chồng của cô gái này, sau đó lại cướp lấy cô làm vợ, bạo ngược đến mức độ như vậy, vậy thì làm gì có đạo lý không bị diệt vong. Kết quả, sau khi Vương Khuê nghe xong liền đứng dậy, tiếp đến lại nói với Đường Thái Tông, “bệ hạ, người cảm thấy Lô Giang Vương giết chết chồng của người ta, sau đó lại đoạt lấy vợ của người ta, vậy thì việc này là đúng hay sai?”. Đường Thái Tông nghe xong mà kinh ngạc, “làm gì vấn đề đơn giản đến như vậy mà cũng hỏi trẫm”. Thái Tông liền nói: “Làm gì có chuyện giết người ta rồi còn cướp vợ người ta mà khanh lại hỏi trẫm là đúng hay là sai chứ, đây là đạo lý gì chứ, không lẽ ngay cả việc này mà ta cũng không phân biệt được hay sao?”. Thế là Vương Khuê lại tiếp tục nói: “Hạ thần đã từng xem qua một quyển sách gọi là “Quản Tử” có nói, “khi Tề Hoàn Công đi qua Quách quốc, bởi vì Quách quốc đã bị diệt vong rồi, ông liền hỏi người dân ở đó (có một cụ già, là một ông lão, ông hỏi) Quách quốc vì sao mà lại bị diệt vong vậy? Ông lão này trả lời, vì ưa thích thiện hạnh, chán ghét ác hạnh””. Tề Hoàn Công vừa nghe xong rất kinh ngạc, “thái độ như vậy là tốt mà”. Là ưa thích thiện hạnh, chán ghét ác hạnh; thấy hiền nghĩ đến hiền, thấy bất hiền liền phản tỉnh. Giả như là nói như vậy thì ông nhất định là hiền quân rồi, làm sao lại diệt vong chứ? Tiếp đến ông lão lại nói: “Nhưng mà lại không như lời nói như vậy, không phải chỉ có nhìn bề ngoài. Hoàng đế của Quách Quốc người thiện không thể dùng, người ác thì không thể bỏ, cho nên mới bị diệt vong. Hoàng đế tuy rằng ưa thích thiện hạnh nhưng lại là bề ngoài, muốn được sự xưng tán của người khác, trên thực tế lại không hề dùng đến người có đức hạnh, không biết dùng”. Kỳ thực, tự mình giành được danh tiếng tốt mà ngược lại xem nhẹ đi người hiền, lâu ngày dài tháng người ta cảm thấy không được tôn trọng, họ liền ra đi. Người có đức hạnh họ luôn muốn vì quốc gia, vì nhân dân mưu cầu phúc lợi, họ cũng không cầu gì khác, cho nên bạn không tôn trọng họ, không trọng dụng họ, họ nhất định sẽ ra đi. Ngược lại thì hiền nhân không ở, hiền nhân còn trách móc, “người ác thì không thể bỏ”. Bạn chán ghét ác hạnh, nhưng ngược lại lại không thể bỏ đi những người không có đức hạnh này, không sa thải họ đi, khiến họ phải rời xa mình, ngược lại đã không làm như vậy. Như vậy mà nói, những người ác biết sẽ không được trọng dụng, nhưng mà lại không bị sa thải, họ vẫn sẽ nghĩ hoàng thượng suy cho cùng vẫn sẽ không trọng dụng, họ sẽ chất chứa thù hận trong lòng, cho nên sẽ oán hận. Người hiền oán trách, người vô đức thì hận, vậy thì đất nước đó rất nguy nan? Cho nên cái thiện thiện – ác ác này, kỳ thực là thực hiện ở công phu bề ngoài mà thôi.

Hiện tại, vị phu nhân này lại vẫn còn ở bên cạnh hoàng thượng, cho nên trong lòng thần tử suy nghĩ là hoàng thượng cảm thấy để người phụ nữ này ở lại là đúng, nếu không thì người làm sao lại để cô ấy ở bên cạnh. Giả như bệ hạ cảm thấy khi đó Lô Giang Vương giành vợ của người ta là không đúng, người cảm thấy là không đúng, nhưng ngược lại hiện nay lại để cô ấy ở bên cạnh, đó là người biết là không đúng nhưng lại không có mau mau xử lý? Đây cũng là “người ác mà không thể bỏ”, vậy thì vấn đề không phải là giống với vấn đề của Hoàng đế Quách Quốc hay sao? Rõ ràng biết là sai mà không sửa, sai rồi không sửa chữa, không xử lý. Nói thật ra, việc này không xử lý nhiều người biết được người ta sẽ nói, “xem kìa, bệ hạ để người phụ nữ đó ở bên cạnh, vậy càng nhiều người biết được thì uy tín của Thái Tông Hoàng đế sẽ càng giảm sút”. Thái Tông nghe xong rất hài lòng. Việc này thật hiếm có, lập tức được thần tử khuyên đúng lúc, ông ngược lại rất cảm kích. “Xưng vi chí thiện”, cảm thấy thần tử nói rất hay, sau đó lập tức đưa trả người phụ nữ này về với dòng tộc của cô. Cho nên Thái Tông Hoàng đế vẫn là rất phụng hành.

“Kỳ bất thiện giả nhi cải chi”,  biết rõ việc này là bất thiện liền mau tu sửa lại, quyết định không hằng thuận theo cái sai của mình, không thuận theo dục vọng của chính mình.

Chúng ta tiếp theo câu này, cũng là nói đến sửa lỗi. “Thấy người hiền, muốn được như họ”, là hướng thiện. “Thấy bất hiền trong tâm phản tỉnh”, là sửa lỗi. Câu này là ở trang 226, quyển thứ hai. Kinh văn nói là: “Tử viết, quá nhi bất cải, thị vị quá hỷ”.

Tục ngữ có câu: “Người không phải Thánh Hiền, ai không có lỗi. Lỗi có thể sửa, thì thiện gì bằng”. Con người khi chưa khế nhập vào cảnh giới của Thánh Hiền, không thể nào lại không có lỗi lầm. Mà đáng quý là khi có lỗi lầm có thể lập tức trân trọng chính mình, sau đó lại sửa đổi lỗi lầm. Cho nên tự yêu thương mình nhất định là từ sửa đổi lỗi lầm mà bắt đầu, không sửa lỗi thì không thể bàn đến việc tự trọng được. Không biết tự thương mình thì càng không thể nói đến yêu thương người khác. Cho nên cha mẹ vì thành tựu con trẻ phải làm tấm gương tốt cho con cái, cho nên họ sửa đổi bản thân, luôn luôn ảnh hưởng tốt cho con cái, đó chính là xuất phát từ lòng yêu thương con cái chân thật. Cho nên muốn yêu người, trước tiên phải tự yêu mình.

Câu Kinh văn này nói: “Tử viết, quá nhi bất cải, thị vị quá hỷ”. Một người có lỗi lầm mà không sửa đổi, đây chân thật gọi là lỗi lầm nghiêm trọng. Trong “Đệ Tử Quy” nói với chúng ta: “Biết sửa lỗi, không còn lỗi. Nếu che giấu, lỗi chồng thêm”. Sửa chữa trở lại rồi thì lỗi lầm đã không còn nữa, thậm chí là sau khi sửa chữa rồi còn làm ra tấm gương rất tốt cho con cái, gọi là “lãng tử hồi đầu vàng không đổi”. Giả như có lỗi rồi còn che giấu, đó chính là sai càng thêm sai. Lỗi chồng thêm là gia tăng thêm sai lầm. Vả lại, che giấu lỗi lầm, xem mặt mũi sỉ diện quá nặng không chịu thừa nhận (ưa sỉ diện chính là tham danh), những dục vọng này đều sẽ ngăn trở minh đức của chính mình, lương tri lương tâm không thấu lộ ra được. Chân thành không thấu lộ ra được đều là bị sự che đậy giấu diếm này chướng ngại mất. Ông trời muốn khai phá trí huệ của con người, gọi là “trời chỉ giúp những người có chí cầu tiến, biết tự cố gắng”. Một người có thể không tự lừa dối mình, không che giấu, có thể sám hối, phấn chấn, thì ông trời mới có thể giúp được họ. Cho nên sửa lỗi đối với đề cao tu dưỡng, mở rộng công danh của cuộc đời, nâng cao đối với đạo đức của chính mình đó là trọng điểm, đối với cải tạo vận mệnh cũng là trọng điểm. Sửa đổi, hành thiện thì con người mới có phước đức. Sửa đổi rồi, uốn nắn rồi con người mới có trí tuệ. Tu phước, tu huệ đều phải từ sửa lỗi mà bắt đầu.

Chúng ta bình tĩnh mà suy nghĩ lại, chúng ta mỗi ngày có thể nhìn thấy được lỗi của mình hay không? Không thể thấy lỗi vậy thì không biết bắt đầu từ đâu. Cho nên phải thường có thể quán chiếu sự khởi tâm động niệm của chính mình, lời nói việc làm, mới có thể phát hiện được sai lệch ở chỗ nào. Mà Khổng Tử đã từng nói: “Dĩ hỷ hồ, ngô vị kiến năng kiến kỳ quá nhi nội tự tụng giả dã”. Khổng Tử đã cảm thán chữ “dĩ hỷ hồ” này, thật là không dễ, thật là khó! “Ta chưa thấy qua người có thể thấy được lỗi của mình, vả lại còn có thể tự mình phản tỉnh, không nhiều!”

Thời đại của Khổng Tử, Ngài đã có sự cảm thán này rồi. Con người vào thời của Ngài Khổng Tử đức hạnh, tâm tánh mãi mãi vượt cao hơn chúng ta, vậy mà còn cảm thán đến như vậy, cho nên chúng ta hãy bình tĩnh mà thể hội câu nói này.

Quan sát lỗi lầm đều không phải là dễ dàng, đặc biệt là ở tại thời đại của chúng ta cả tư tưởng và giá trị quan đều tương đối hỗn loạn, những cách nói nghe tưởng đúng mà lại sai thì rất nhiều. Ví dụ như thế nào gọi là thành công? Có thể cách nhìn của rất nhiều người đều không như nhau. Hiện tại cách nhìn phổ biến nhất chính là có tiền thì gọi là thành công, vậy thì người có tiền họ cảm thấy thật là kiêu ngạo, thật là ngạo mạn, họ có thể nhìn thấy được vấn đề của mình hay không? Họ có thể còn cảm thấy sự ngạo mạn đó khiến họ cảm thấy cuộc đời của họ thật là tốt, nên khoe khoang với người khác, khiến con người ta đều cảm thấy không còn mặt mũi còn họ thì cảm thấy rất đắc ý. Bản thân họ đều cảm thấy đắc ý rồi, vậy thì làm sao họ có thể nhìn thấy được sự ngạo mạn của mình. Bao gồm hiện tại là xã hội chủ nghĩa công lợi, dường như chỉ vì kiếm tiền, bất kỳ thân bằng hữu hảo nào cũng phải tạo thuận lợi cho họ. Chúng ta vì kiếm tiền mà có thể mấy tháng không về thăm cha mẹ, vẫn cảm thấy đó là bình thường. Thậm chí cảm thấy bản thân đem tiền về cúng dường cho cha mẹ nhiều hơn những anh chị em khác, khi cả nhà tụ hội lại thì cái khí thế đó càng trở nên cao ngạo, “mình đưa 1.000 còn các anh em khác thì chỉ đưa 300”. Thậm chí đối với cha mẹ, bản thân mình cũng không phát hiện ra sự ngạo mạn, cảm thấy bản thân mình đang rất có hiếu, mình đưa tiền nhiều hơn so với người khác. Các vị xem, thấy lỗi của mình thật không dễ dàng. Đặc biệt là trong tâm khi tham – sân – si – mạn khởi tác dụng đều sẽ khiến người ta rất khó chịu.

Có một ông chủ nọ, ông gây dựng sự nghiệp tại nơi mình ở cũng rất là lớn. Sau khi học xong mới biết lỗi lầm hồi trước là quá đáng, lúc chưa học thì đều cảm thấy người khác là sai. Một lần nọ, hình như đã tiêu hết hơn mười ngàn để tổ chức một bàn tiệc, mời các anh em trong nhà cùng ăn đêm giao thừa. Tốn hơn mười ngàn cũng không phải là ít, là mười ngàn nhân dân tệ. Kết quả, anh em đều không đến ông mới phát hiện ra sự ngạo mạn của mình, sự kiêu ngạo khiến cho anh em khó chịu. Đây là cảnh tỉnh người trong mộng. Sau đó, ông thật sự thừa nhận cái sai của mình rồi, hối lỗi cái sai của mình, tiếp đến lại sửa sai cái lỗi đó. Ông trở về nhà, pha một chậu nước nóng giúp mẹ ông rửa chân. Kết quả, mẹ của ông giật mình mà co chân lại nói, “ôi trời, tôi không dám để cho đổng sự trưởng rửa chân đâu!”. Các vị xem, trong lời nói của mẹ ông, bà nhìn con của mình mà không thấy con của mình, bà nhìn thấy là đổng sự trưởng. Bởi vì ông trở về nhà khí thế của một đổng sự trưởng cũng không giảm đi một chút nào, làm mưa làm gió, ngay cả người mẹ của ông cũng cảm thấy bị áp lực.

Vừa rồi chúng ta có một câu nói: “Thấy bất hiền thì tự mình phản tỉnh”. Nghe đến chỗ này lại nghĩ: “Tôi nếu làm đổng sự trưởng có lẽ về sau sẽ không làm như vậy”. Kỳ thực, sự ngạo mạn này đều có thể khởi ra bất kỳ lúc nào, chỉ cần không cẩn thận. Ví dụ như nói chúng ta ở trong nhà, trước tiên học “Đệ Tử Quy”, trước tiên học văn hóa truyền thống, trong lòng liền cảm thấy cha mẹ mình không hiểu, người trong nhà không hiểu, chỉ có mình là hiểu, vào lúc này thì không phát giác ra được sự ngạo mạn của mình đang tăng trưởng. Sau đó trở về nhà, quở trách những điều mình cảm thấy không đúng, quở trách những cái không phải. Học cho nhiều sau cùng lại trở thành như là phán quan, như là cảnh sát. Người trong nhà nhìn thấy chúng ta, chúng ta vừa ngồi xuống thì họ liền đứng lên, “tôi đi uống một ly nước cái đã, anh cứ ngồi đi nhé”, rất sợ nói chuyện với chúng ta. Chúng ta vừa mở miệng liền muốn làm thầy của người khác, cho nên những thứ này đều là không có nhìn thấy lỗi lầm của chính mình. Vừa rồi chúng ta đã nhấn mạnh, hiện nay đạo lý nghe có vẻ đúng mà lại sai rất nhiều. “Nhận sai làm đúng” đều có.

Ví dụ nói trốn thuế, đây là sai, nhưng rất nhiều người lại cảm thấy họ có bản lĩnh. Người ta nghĩ không ra, họ thì nghĩ ra, hiện nay biến thành như thế nào? Chơi trò khôn lỏi mà tưởng là bản lĩnh. Nhận sai thành đúng, ngược lại thật thà y theo luân lý đạo đức thì bị người ta cười là ngốc, cảm thấy rất ngốc, đó là nhận sai làm đúng. Nếu như ở trong nếp sống xã hội như vậy mà thật sự có thể đứng vững không lay, tuân thủ đạo đức, người như vậy tất sẽ có hậu phước, tất sẽ có đại phước, ông trời nhất định sẽ chiếu cố họ, gọi là “đạo trời không thiên vị, thường giúp người thiện nhân”. Nhất định không đi ngược lại đạo đức, không trái ngược lương tâm.

Chúng tôi quen biết một vị trưởng giả, các anh em của ông đều rất phát đạt. Phụ thân của ông thì rất lão thật, là người làm quan chức. Mấy mươi năm trước, khi con cái còn nhỏ, trong nhà cũng khốn khó. Đúng lúc có được một món tiền, mọi người đều tham ô mà cha của ông thì kiên trì nhất định không thể lấy tiền của nhà nước. Người nào cũng lấy, chỉ có cha của ông là không lấy. Về sau, trở về ông nói với người vợ của mình tình trạng này. Người vợ của ông liền tán thành ý kiến của ông: “Đây là tiền mô hôi nước mắt của lão bá tánh, chúng ta nhất định không lấy một đồng một xu nào, dù vất vả hơn nhưng chúng ta tâm an lý đắc”. Gặp những cảnh giới khảo nghiệm của cuộc đời mà có thể như như bất động thì tất sẽ có hậu phước. Về sau, cả ba người con của ông đều là ở vị trí cao nhất trong các ngành khác nhau. Mà vị trưởng giả này của chúng ta về sau này mới biết được câu chuyện của người cha như vậy. Ông liền đột nhiên thể hội ra, ngày nay họ phát triển được như vậy đều là nhờ sự thanh liêm khi xưa của người cha đã che chở cho họ. “Nhà tích điều thiện, tất có nhiều niềm vui”.

Trong thời đại này chúng ta không thể mặc tình trôi theo sóng nước, đúng và sai phải phân biệt cho rõ ràng. Bởi vì đúng sai không vì thời gian không gian mà thay đổi, đều là phù hợp với Hiếu – Để – Trung – Tín – Lễ – Nghĩa – Liêm – Sỉ, thì mới chân thật là “đúng”, còn ngược lại thì chính là “sai”, nhất định không có một ranh giới mơ hồ nào. Cho nên muốn nhìn thấy lỗi, trước tiên phải phán đoán đúng sai cho được rõ. Mà cho dù có thể phán đoán được đúng sai, cũng biết được việc này của mình sai, nhưng không nhất định là có thể sâu sắc phản tỉnh, cũng thừa nhận là sai nhưng phản tỉnh không đủ sâu, vì sao vậy? Bởi vì thái độ bảo thủ quá mạnh, tới đâu hay tới đó, chưa hạ quyết tâm để phản tỉnh, để sửa đổi. Cho nên sự bảo thủ cũng là một cái bệnh, thậm chí là không có chí cầu tiến. Rõ ràng biết là không đúng, “ồ tôi cũng hết cách”, “tôi năng lực có hạn”, “tôi sửa không được”, việc này thì sẽ rất khó sâu sắc phản tỉnh.

Còn một loại nữa là hữu khẩu vô tâm, ngoài miệng thì nói “được được, xin cảm ơn, tôi biết rồi, tôi biết rồi”, nhưng vẫn là phản tỉnh không đủ độ sâu, tiếp đến cũng chưa chắc sẽ sửa đổi. Sự phản tỉnh này có người thì phản tỉnh quá mức, phản tỉnh đến cuối cùng mất hết cả lòng tin, không vực trở dậy được.“Hăng quá hóa dở”. Cho nên có thể tự mình phản tỉnh thì đây là điều đáng quý. Có thể biết sai, có thể nhận sai, tiếp đến không phải cứ ở đó mà ảo não, chán chường, quan trọng hơn là phải không để tái phạm nữa. Sửa đổi, sám hối nghĩa là về sau không phạm nữa, đây mới chân thật là tâm thái chính xác tích cực đối diện với lỗi lầm mà sửa đổi trở lại. Mà muốn thấy lỗi, muốn hối lỗi, muốn sửa lỗi vẫn là phải trở về sự công phu ở trên tâm địa. Cho nên bệnh là bệnh ở trong tâm, đầu tiên phải uốn nắn. Con người không bằng lòng buông bỏ những dục vọng này, mỗi ngày chính là bị những ham muốn vật chất dắt mũi mà đi, làm sao mà sửa. Mỗi ngày nhìn thấy những dụ hoặc này liền nhẫn không được, vậy thì không làm chủ được. Đầu tiên phải có thể “cách vật, trất dục”. Dục vọng phải biết tiết chế, dần dần mới có thể sửa đổi lỗi lầm.

Tiếp đến, tập khí của chính mình không thể làm chủ, phải tùy thuận Kinh Điển, không thể tùy thuận tập khí phiền não của chính mình. Ví dụ như bản thân ngạo mạn thì bạn không thể tùy thuận, tự mình tâm tư hóa thì không thể tùy thuận. Chúng ta thường hay nói: “Cá tính con người của tôi là như vậy đó”, vậy thì sẽ sửa không được, luôn chừa cho mình bậc thang để đi, đưa ra cho mình đầy những lý do. Bởi vì dục vọng là chướng ngại tập khí, là chướng ngại. Người có tu dưỡng thì làm gì có tính cách riêng chứ, tính cách đều là mượn cớ. Người có tu dưỡng nhân từ bác ái, niệm niệm đều suy nghĩ cho người khác; còn có nhiều lý do, mượn cớ thì đều sẽ chướng ngại sự sửa đổi lỗi lầm. Cho nên đối với tập khí của chính mình phải đuổi cùng diệt tận, phải có thái độ như vậy. Đối với người thì phải phúc hậu ba phần.

Tiếp đến vẫn còn một loại, đó là phong tục trong cuộc sống của chúng ta. Trong tập tục khi đã thâm nhập vào rồi sẽ không phân được đúng sai thị phi, sau cùng không có cách nào tự thoát ra khỏi. Ví như vì người xử sự quan trọng nhất là đạo nghĩa; “lễ nghĩa” là chuẩn tắc, là thước đo của hành vi. Nhưng nếp sống hiện nay là chỉ biết theo đuổi lợi ích, chủ nghĩa công lợi, vào lúc này chúng ta có thể sẽ có một suy nghĩ, “mọi người đều như vậy”. Nếu mọi người đều như vậy thì phía sau sẽ thêm một câu là, “như vậy cũng rất bình thường”, trong vô hình trung sự nhận biết này sẽ chướng ngại chính mình mạnh dạn sửa sai. Dũng cảm tùy thuận giáo huấn của Kinh Điển nhưng dũng khí này thì không đề khởi được, thấy nghĩa phải dũng mãnh lên.

Ngày nay chúng ta đều nhìn tiền bạc, đều không nhìn thấy được mong muốn của cha mẹ, nhìn không thấy được sự nguy cấp của thân bằng quyến thuộc. Trong lòng chúng ta còn suy nghĩ là: “Người không vì mình trời tru đất diệt”, toàn bộ đều đã bị lối sống thế tục ô nhiễm mất.

Chúng tôi đã từng cùng với rất nhiều bằng hữu cùng nhau xem bộ phim của Tiên sinh Bạch Phương Lễ. Các vị xem, ông ấy khó khăn đến như vậy, cả đời tích góp được 5.000 tệ đều đem ra xây trường hết. Ông không tùy thuận công danh lợi lộc, ông cảm thấy cả đời vô tư, cả đời vui sướng nhất chính là việc nào cần nên làm thì tận tâm tận lực mà làm. Việc này là không bị thế tục làm ô nhiễm. Không phải tới đâu hay tới đó thì mới có thể biết lỗi, hối lỗi, tiến đến là sửa lỗi.

HẾT TẬP 21 – Xin xem tiếp tập 22 – Quần Thư Trị Yếu 360