QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 GIẢNG GIẢI – TẬP 23

Chủ giảng: Thầy giáo, Tiến sĩ Thái Lễ Húc
Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Viên Đạt Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ
Thuyết minh: Hạnh Quang
Download toàn bộ MP3



Quần thư trị yếu 360 – Tập 23

TU THÂN – TỀ GIA – TRỊ QUỐC – BÌNH THIÊN HẠ

Các vị trưởng bối tôn kính, các vị học trưởng, xin chào mọi người!

Chúng ta tiếp theo tiết học trước, đến các phần như “quân đạo – tu thân – cải quá”. Câu nói này là trong “Hán Thư”. Chúng ta hãy đối chiếu lại, là trang 441, quyển thứ ba. Những vị vua thánh minh ngày trước họ rất sợ việc không thể hiểu thấu được những lỗi lầm của mình, bởi vì hiểu được lỗi rồi thì có thể sửa đổi, mới có thể chân thật làm tốt công việc chính trị, lợi ích cho lão bá tánh. Dùng tâm lo sợ đó để chăm lo cho lão bá tánh, để làm tốt mỗi một việc làm, quân vương thiên tử ở trong thâm cung thật không dễ gì hiểu được tình hình trị nước, cho nên rất nhiều phương thức đều là vì muốn có thể hiểu được tình trạng hiện tại, tình hình thực tế của lão bá tánh.

Vừa rồi chúng ta vừa cùng nhau xem qua trong Kinh văn đã nói: “Sử quan có mặt ghi chép lỗi lầm”, các quan sử luôn có mặt ở trước – sau – bên trái – bên phải của vua, để ghi chép lại mỗi lời nói việc làm của vua, vua mới cẩn thận cảnh giác không dám phóng dật. “Quan bên trái ghi chép việc làm, quan bên phải ghi chép lời nói”. Kỳ thực, mỗi một người chúng ta đều là vị vua của chính cuộc đời mình, làm chủ tể cuộc đời của chính mình, phải khiến cuộc đời này đi qua một cách có ý nghĩa.

Có câu: “Đời người xưa nay ai không chết, hãy để lòng son chiếu sử xanh”. Giả như có được tâm cảnh như vậy, hy vọng rằng cuộc đời này chân thật đối với gia đình, đối với xã hội, đối với quốc gia dân tộc, có thể làm ra sự cống hiến chân thật, vậy thì trước tiên phải thành tựu đức hạnh, lời nói việc làm đều không thể phóng dật, đều xem như luôn có người theo bên mình để ghi chép lại lịch sử của mình. Không chỉ quân vương phải có thái độ cảnh giác, thái độ hoang mang lo lắng như vậy, kỳ thực mỗi một người khi kinh doanh cuộc đời của mình đều là như vậy. Có tâm thái như vậy thì sẽ có được công phu “thận độc”, nghĩa là khi không có một ai bên cạnh đều phải yêu cầu chính mình cẩn thận mỗi một cử chỉ hành động. Đây gọi là: “Sử quan có mặt ghi chép lỗi lầm”, nhạc công đọc tụng thơ từ khuyên răn. Chữ “công” là ý nói những thầy nhạc công. Những vị thầy nhạc công này thật không đơn giản, viết ra những ca khúc để thức tỉnh nhà vua, tình hình trị nước của vua. Chúng ta lúc trước cũng đã cùng nhau học tập qua, nhạc công của Ngụy Văn Hầu là nhạc sư Sư kinh. Có một hôm đang diễn tấu một khúc nhạc, Ngụy Văn Hầu đột nhiên nói một đoạn, ông nói “việc khiến cho ông cảm thấy vui nhất chính là tất cả thần tử đều nghe theo ông”, ông cảm thấy đây là sự việc khiến ông hoan hỷ nhất. Chính ngay lúc Ngụy Văn Hầu đang ngâm nga nói đoạn này thì nhạc sư Sư kinh đột nhiên cầm cây đàn lên, nhào người qua đụng vào Ngụy Văn Hầu. Việc xảy ra đột ngột, Ngụy Văn Hầu đối diện với sự xuất hiện bất thình lình của Sư kinh cũng khiến ông trở tay không kịp. Trong lúc né tránh tự ông cũng bị té ngã, sau đó những viên ngọc đính ở trên mão cũng bị tông mà rơi xuống đất. Ngụy Văn Hầu là vua, Sư kinh là thần tử mà lại đi tông vào ông như vậy, đương nhiên hoàng thượng vô cùng phẫn nộ. Ngay lúc đó lấy lại tinh thần, câu đầu tiên là nói “bề tôi tông vào hoàng thượng thì đáng tội gì đây?”. Những thần tử ở bên cạnh đều nói: Tội đáng phải nung nấu!”. Nung nấu nghĩa là đem nấu trên lửa cho đến chết. Bởi vì nếu như tổn thương đến hoàng thượng thì thuộc về tội danh rất lớn, cho nên những quân sĩ ở bên cạnh đã bắt giữ lấy Sư kinh lại. Sư kinh là người mù. Bởi vì làm về âm nhạc, hy vọng có thể làm ra những bài nhạc hay để giáo hóa nhân tâm, lại sợ đôi mắt của chính mình bị phân tán sức tập trung chú ý, muốn hoàn toàn có thể dùng sự nhạy bén của lỗ tai để mà cảm nhận âm nhạc, để làm tốt các nhạc khúc, đã tự đâm cho mình mù đôi mắt. Việc xả mình vì người của người xưa khiến cho chúng ta rất khâm phục. Bởi vì đôi mắt của ông đã mù rồi, ông chỉ có thể nghe được âm thanh của hoàng thượng và sau đó đã nhào người qua. Kết quả là quân sĩ đã bắt giữ Sư kinh. Khi từng bước, từng bước dẫn ông đi chấp hành hình phạt, đột nhiên vị Sư kinh này đã nói ra một câu với một trạng thái rất tự tại. Ông nói: “Hoàng thượng! Hạ thần sắp chết rồi, có thể nào trước khi thần chết, nghe thần nói một câu?”. Hoàng thượng nói: “Được rồi! Khanh sắp phải chết rồi, khanh muốn nói điều gì hãy nói đi!”. Ông nói: “Bẩm hoàng thượng! Thần ngày trước đã nghe nói Hạ, Kiệt, Thương, Trụ khi họ làm thiên tử cũng là tất cả mọi người đều nghe họ; còn Nghiêu Thuấn những vị Thánh vương như vậy thì đều sợ thần tử không nói ra vấn đề của mình, họ cũng rất e dè lo lắng cho nên tiếp nhận những lời khuyên can, e sợ bản thân mình làm sai, nhưng những vị vua hung bạo kia thì đều là bạo ngược cố chấp, việc gì cũng phải nghe lời họ. Bởi vì vừa rồi hạ thần cảm thấy dường như là đã nghe được Hạ, Kiệt, Thương, Trụ đang nói chuyện, cho nên hạ thần là muốn nhào người tông vào Hạ, Kiệt, Thương, Trụ, chứ không phải là muốn tông vào hoàng thượng”. Những lời này vừa nói xong; do những hoàng đế ngày xưa đều đọc sách Thánh Hiền, cho nên họ đã có trồng thiện căn, gặp được duyên có người nhắc nhở họ thì họ liền tiếp nhận được, liền sanh tâm hổ thẹn, đề khởi được chánh niệm, “phải rồi, thái độ vừa rồi của mình là không đúng!”, sau đó nói “được rồi! Thả Sư kinh ra đi, đây không phải là lỗi của Sư kinh mà là lỗi của trẫm”. Không những là thừa nhận sai lầm, đáng quý là ở chỗ nào vậy? Đã hạ lệnh đem cây đàn của sư kinh; bởi vì lúc tông vào người có thể là đã làm hỏng cây đàn rồi. Ông nói: “Hãy đem cây đàn này đặt ở cửa thành, để người trong thiên hạ biết được lỗi lầm của ta, luôn tiện cũng là nhắc nhở cho ta. Còn cái mão này đã bị hư hỏng thì cũng không cần phải sửa lại, để cho mỗi một lần đội cái mão này lên nhìn thấy mấy viên ngọc bị mất thì ta sẽ nhớ lại lỗi lầm mà hôm nay đã phạm”. Cho nên, những Thánh vương này tâm cảnh của họ rất đáng quý, mà những thần tử này cũng không ngại cái chết để khuyên hoàng thượng. Việc khuyên bảo hoàng thượng đó là một tấm lòng trung thành và cũng là một tấm lòng nhân ái, bởi vì hoàng thượng mà sai lệch điều gì đó thì người chịu khổ chịu nạn chính là lão bá tánh. Trung với vua, trung với dân với đất nước, cho nên cũng đều rất chính trực, trung thành.

Bởi vì những nhạc công này biết sáng tác ra những ca khúc nhắc nhở, khuyên bảo hoàng thượng, cho nên mới nói là “nhạc công đọc tụng thơ từ khuyên răng, bá tánh thảo luận trên đường”. Người dân ở trên đường, những câu chuyện mà họ bàn luận thì hoàng thượng đều thông qua một số phương pháp để thấy biết được, thậm chí là những biển chỉ dẫn, biển chỉ đường, đều có thể để cho người dân phản ánh dân tình lên đó. “Thương nhân nghị luận trong chợ”, thương nhân và những người lữ hành họ đang nghị luận ở trên chợ đều có thể khiêm tốn để nghe biết những tình trạng này, như thế quân vương mới nghe thấy được những sai sót của mình. Từ trên thái độ của quân vương. chúng ta cũng suy nghĩ lại việc tự mình tu thân, tự mình tề gia, tự mình chăm lo cho sự nghiệp.

Ví dụ như bạn chăm lo cho sự nghiệp; bạn là ông chủ, bạn là chủ quản đơn vị, vậy thì phải có thể tiếp nhận rộng rãi lời khuyên chính đáng, cũng phải có thể nắm rõ được lỗi lầm của mình thì mới có thể làm tốt công việc. Vào lúc này có thể nào nghe thấy lỗi lầm của chính mình mà có thể sanh tâm hoan hỷ, bởi vì biết lỗi lầm thì mới có thể làm được tốt. Không sẵn lòng nghe lại lỗi lầm vậy thì vẫn là sỉ diện làm chủ, vẫn còn rất sỉ diện có thể sự tổn hại chính là đức hạnh của chính mình, tổn hại chính là lợi ích của đoàn thể. Vì vậy, Thánh Hiền họ biết phải thành tựu chính mình, thành tựu người khác, quyết định không che giấu lỗi lầm của chính mình, thậm chí là hy vọng người khác chủ động đến nhắc nhở vấn đề của họ. Cho nên người biết kinh doanh, chăm lo sự nghiệp đều phải có sự độ lượng rộng rãi lắng nghe lời thật lòng, không thể che đậy cảnh thái bình giả tạo để nghe lấy những lời nói lọt tai, vậy thì phiền phức rồi. Bao hàm cả việc chúng ta tự mình chăm lo cho gia đình cũng phải chân thật nghe lấy lời khuyên của một nữa còn lại. Hoặc giả là nghe lời khuyên của cha mẹ, thậm chí là bạn bè nhắc nhở chúng ta, đều phải trân trọng. Bạn không thể cảm thấy thẹn quá hóa giận, rồi nói “chuyện nhà tôi anh đừng có xen vào!”, vậy thì phiền phức rồi. Nghe lỗi giận, nghe khen vui. Bạn xấu đến, bạn hiền đi, bên cạnh sẽ đều là những người nịnh hót bợ đỡ, phải nên “nghe khen sợ, nghe lỗi vui”. Chân thật là “người hiền lương” thì những người thân bạn bè chúng ta liền sẽ hoan hỷ mà sống chung với chúng ta. Cho nên nghe lời khuyên của người khác, lắng nghe người khác chỉ ra lỗi lầm cho chúng ta, thì đạo nghiệp của chúng ta sẽ có được sự giúp sức rất lớn. Họ nói đúng thì hãy mau mau sửa đổi, nếu họ nói không đúng vậy thì chúng ta cũng không phản bác, bởi vì một khi phản bác về sau người ta sẽ không sẵn lòng nói cho ta nghe nữa. Họ nói không đúng thì cũng giống như khảo nghiệm chúng ta, khảo nghiệm điều gì? Đó là: “Người không biết thì không giận”, người ta nói không đúng mà chúng ta vẫn không có một ưu tư nào, vẫn có thể tiếp nhận. Họ giả như thật sự là nói chưa đúng, trải qua một thời gian lâu ngày sẽ thấy rõ lòng người, họ sẽ phát hiện ra. Ngày trước nói cái lỗi lầm đó của chúng ta, quả thực là chúng ta không có phạm, họ sẽ suy nghĩ “mình khuyên mà người ta vẫn không phân bua biện bạch gì”. Sự tu dưỡng như vậy càng nâng cao được sự tín nhiệm và bội phục của bạn bè, như vậy mới là dùng “đức” để phục người.

Chúng ta thấu hiểu nhân tình thế thái, khi bạn bè người thân chúng ta sẵn lòng khuyên bảo, vậy thì họ cũng đã đề khởi dũng khí. Họ chịu nói thì cũng đã rất đáng quý rồi, khi họ nói mà chúng ta lại ra vẻ trầm ngâm, còn phản bác lại, vậy thì sẽ khiến họ không dám nói nữa, điều đó sẽ chướng ngại lời thẳng thắn của họ. Chúng ta phải có thể hiểu, kỳ thực họ muốn nói với chúng ta thì cũng đã phải dồn nén dũng khí rất lớn rồi, cho nên khi họ nói thì cũng không nên chống đối lại, hãy để họ mở rộng lòng ra mà nói. Dù nói không đúng thì cũng không sao cả, hãy bao dung, cảm kích tấm lòng quan tâm yêu thương của họ đối với ta thì mới đúng. Lâu ngày dài tháng người ta nói sai về chúng ta thì cũng đừng để bụng tính toán, rồi họ sẽ khâm phục đức hạnh của bạn. Vả lại, về sau khi họ nói với chúng ta điều gì cũng sẽ rất thoải mái, sẽ không băn khoăn, sẽ chân thật là “người hiền lương, dần gần gũi”.

“Nếu bao dung, đức càng lớn”, có bao dung thì phước sẽ lớn. Phước lớn nhất là luôn có người chịu khuyên chúng ta, chúng ta lại chịu lắng nghe, người như vậy là có đại phước. Không chỉ là người khác khuyên họ chịu nghe, mà khi đối diện với Kinh điển, đó là sự khuyên bảo của Thánh Hiền, tổ tông đối với chúng ta. Đọc mỗi một câu Kinh văn đều cảm thấy chính mình thật sự có thể tiếp nhận được, vậy thì người đó đang kinh doanh cuộc đời này của mình bằng trí huệ của 5.000 năm, làm gì có đạo lý cuộc đời này không có thành tựu được.

Tiếp theo, Kinh văn nói: “Nghe thấy mình sai, thì liền sửa đổi”. Thông qua những phương pháp chế độ như vậy họ có thể nghe được lỗi lầm của mình, sau khi nghe được càng quan trọng hơn đó là sửa đổi, phải đem nó sửa trở lại.

Vào thời Đường Thái Tông hoàng đế trị vì thiên hạ, ông đặc biệt coi trọng những lời khuyên can của cấp dưới đối với mình. Sau khi khuyên bảo ông thì ông cũng thật sự điều chỉnh bản thân mình để sửa đổi trở lại, cho nên ông chân thật là chịu “nghe điều sai của mình”, ngay lúc đó liền “sửa đổi sai lầm”. Vả lại, khi khuyên nhất định phải phù hợp với đạo nghĩa, cho nên ông nhìn thấy việc thích hợp đạo nghĩa thì làm theo. Chỉ cần thần tử nói đó là đạo nghĩa, sau khi nghe xong thì lập tức sẽ làm theo, cho nên họ có được thiên hạ dài lâu. Họ có thể sửa lỗi, có thể hành đạo nghĩa, vậy thì nhất định sẽ có được lòng dân. Việc này là nguyên nhân để có thể có được thiên hạ lâu dài. Là nguyên nhân rất quan trọng đang sửa đổi, đang hướng thiện, đang hành nghĩa.

Khi Trinh Quán năm thứ hai đã xảy ra một sự việc, một tình huống có thật. Có một vị quan triều Tùy, tên là Trịnh Nhân Cơ. Con gái của ông khoản mười sáu – mười bảy tuổi, phẩm đức dung mạo đều vô cùng xuất chúng, dường như khi đó không có người nào có thể so sánh được với người con gái này. Kết quả là Văn Đức hoàng hậu đã tìm đến người con gái này, giống như là giúp hoàng đế tuyển chọn một người phi tần tốt. Kết quả, đã quyết định sẽ nạp làm “Sung Hoa”. Đây là một chức vị của Phi Tần trong hậu cung. “Sung Hoa” tương đương với chức quan nhị phẩm, cũng là một phi tần rất quan trọng. Kết quả chiếu thư cũng đã viết rồi, nhưng vị Sử quan sắc phong thì vẫn còn chưa đi đến nhà của cô gái. Về phía Ngụy Trưng thì biết được sự việc người con gái họ Trịnh này kỳ thực đã được hứa hôn cho nhà họ Lục, thuộc dòng dõi họ Lục, sau đó ông liền vội đi tìm Thái Tông hoàng đế để bẩm báo sự việc này. Đương nhiên chúng ta biết Ngụy thừa tướng khuyên ngăn cũng rất có trí huệ, không phải vừa bước vào cửa đã nói “hoàng thượng, người sao lại đi giành vợ của người ta chứ!”, không thể nào nói như vậy được, mà nhất định sự khuyến cáo đó tất cả lời nói đều có lý, rất khẩn thiết, tuần tự tiến dần. Trước tiên, ông từng bước đề khởi lên chánh niệm chánh khí cho hoàng thượng, ông nói “bệ hạ, người là mẫu nghi thiên hạ, là cha mẹ thiên hạ, cho nên phải luôn chăm lo cho bá tánh, lo cái lo của họ, vui niềm vui của họ, đây mới là tâm cảnh của việc làm cha mẹ người ta. Mạnh Tử nói: “Người nào lo nỗi lo của dân thì dân sẽ lo nỗi lo của người đó”, bệ hạ luôn lo lắng chiếu cố đối với bá tánh, bá tánh nhất định cũng sẽ vì thiên tử mà lo nghĩ, vì thiên tử mà ra sức. Nghĩa tình này thật ra cũng rất tự nhiên. Người thương yêu họ đương nhiên họ sẽ thương yêu người, người vì họ mà lo lắng họ đương nhiên họ cũng sẽ san sẻ lại với người. “Người vui với niềm vui của dân, dân cũng sẽ vui với niềm vui của người đó”. Người luôn luôn vì niềm vui và hạnh phúc của lão bá tánh, vậy lão bá tánh đương nhiên cũng mong muốn vị vua của mình được hạnh phúc vui vẻ. Nếu có thể luôn biết: “Lo nỗi lo của dân, vui niềm vui của dân”, việc này chính là nguyên nhân quan trọng để có thể có được lòng của thiên hạ. Dĩ nhiên, chúng ta tin rằng Thái Tông hoàng đế khi nghe những lời này nhất định sẽ luôn gật đầu: “Nói rất hay, ái khanh nói phải lắm!.

“Tự cổ hữu đạo chi chủ”, nghĩa là những quân vương có đạo đức. Bạn xem, câu câu đều là khuyên bảo hoàng đế, đều là lấy tâm của bá tánh làm tâm, đặt mình vào vị trí bá tánh để mà suy nghĩ. Những vị quân vương này xây dựng cung điện nhất định suy nghĩ đến nơi ở của nhân dân có được an ổn hay không, khi họ ăn thức ăn thì nhất định nghĩ đến bá tánh có phải chịu đói chịu rét hay không, chính là trong cuộc sống luôn luôn nghĩ đến sự an nguy của lão bá tánh. Mà trọng điểm là chính mình khi ở cùng với các thần thiếp, đặc biệt là cùng với vợ của mình cũng phải suy nghĩ đến lão bá tánh, không biết vợ của họ, gia đình của họ có an định hay không?. Việc này cũng nêu ra hoàng thượng đang chung sống rất tốt với vợ của mình cũng phải nên khiến cho mỗi gia đình lão bá tánh đều có được niềm vui của thiên luân.

“Nhân chủ chi thường đạo dã”; “nhân chủ” chính là luôn luôn phải suy nghĩ cuộc sống của mình tốt rồi thì cũng suy nghĩ đến phải khiến cho cuộc sống của lão bá tánh được tốt. Đoạn đạo lý này xem như đã nói xong, chúng ta xem tiếp.

“Người con gái họ Trịnh hiện tại từ sớm đã được hứa hôn cho người ta, mà bệ hạ muốn nạp phi lại, không có điều tra cho rõ ràng. Giả như, tin tức này lan truyền ra ngoài thì người trong thiên hạ đều nghe được nói, “ồ, sao hoàng đế lại đi giành vợ của người ta, việc này không phải là việc mà mẫu nghi trong thiên hạ nên làm”. Dĩ nhiên Ngụy thừa tướng cũng ứng đối tiến thoái rất khéo léo, ông liền nói tiếp, “hạ thần nghe được cũng không nhất định là hoàn toàn chính xác, nhưng mà nếu đã có truyền nói như vậy thì rất có khả năng sẽ làm hao tổn đến thánh đức của hoàng thượng, cho nên tình hình này cần phải được đi tìm hiểu cho rõ ràng triệt để, bởi vì hoàng thượng hiện tại nhất cử nhất động đều được các quan sử ghi chép lại. Nếu như hoàng thượng cả đời đều tốt nhưng chỉ vì sự việc này có thể sẽ một lần sảy chân mà ân hận nghìn đời, cho nên xin người phải lưu ý, phải suy nghĩ cho rõ ràng”. Thái Tông hoàng đế nghe đến đây thì vô cùng kinh hãi, lập tức viết một bức thư muốn làm sáng tỏ sự việc này. Liền tự mình phản tỉnh, tự mình kiểm điểm, sau đó cho ngừng việc sắc phong lại. Vì quan sắc phong vẫn chưa đi, sau đó đã ra lệnh mau đưa người con gái này trả lại cho dòng tộc mà cô được hứa gả, không thể tiến nạp. Kết quả là Tả Bộc Xạ, Phòng Huyền Linh, Trung Thư Lệnh, Ôn Ngạn Bác, lễ bộ thượng thư, ngự sử đại phu Vi Đĩnh,… những người này đều là những vị quan lớn quan trọng, họ nói, “việc cô con gái họ Trịnh đã hứa hôn cho nhà họ Lục dường như là không có chứng cứ rõ ràng nào, vả lại hoàng thượng người cũng đã ra chiếu thư rồi, có lẽ việc hôn sự này không thể dừng lại được rồi”. Nhiều vị đại thần như vậy đều tán thành, vẫn là nên lấy cô ấy, nói rằng không có chứng cứ gì rõ ràng cả. Lúc đó, lại thêm nhà họ Lục (nơi được họ Trịnh hứa hôn gả con gái), đã dâng tấu lên hoàng thượng. Trên tấu biểu nói là: “Cha của hạ thần có qua lại với nhà họ Trịnh, có giúp đỡ lẫn nhau, nhưng không hề nghe nói đến sự việc kết thông gia này”. Ý nói cho hoàng thượng biết rằng người này và cô gái đó không có sự việc hôn nhân gì cả, nghĩa là hoàng thượng có thể lấy cô gái này. Vả lại, người này còn nhấn mạnh có thể là người ngoài không biết rõ cho nên đồn thổi mà thôi. Ngoài ra, cũng có nhiều quan đại thần đều khuyên hoàng thượng nên tiếp tục việc hôn sự này. Đường Thái Tông nghe nhiều người nói như vậy nên cũng có một chút nghi hoặc, lại đi hỏi Ngụy Trưng, “khanh xem, mọi người đều nói là không có vấn đề gì cả, ngay cả nhà họ Lục đó người ta cũng nói Trịnh gia không có hôn sự gì với họ. Kết quả Ngụy Trưng đã trả lời: “Hãy để thần phân tích sự việc này. Nhà họ Lục một mực nhấn mạnh họ và Trịnh gia không có hôn ước, phản ứng đó của họ có thể lý giải được, bởi vì họ nghĩ biết đâu hoàng thượng cũng có thể sẽ giống như Thái Thượng Hoàng thì sao. Bởi vì khi xưa Thái Thượng Hoàng khi còn làm hoàng đế đã lấy vợ của thuộc cấp (là lấy vợ của Tân Xử Kiệm để nạp làm thiếp), sau đó sau khi người thiếp này được sủng ái, cũng đúng lúc Tân Xử Kiệm đang làm quan phục vụ dưới quyền của Thái Tử ở Đông cung, có nhiều lúc lại gặp mặt hoàng đế là Đường Cao Tổ. Đường Cao Tổ nhìn thấy Tân Xử Kiệm thì không được vui, bởi vì vợ của Tân Xử Kiệm hiện nay đang được ông sủng ái. Nhìn thấy ông chồng trước này trong lòng không thoải mái, kết quả liền điều chuyển Tân Xử Kiệm ra khỏi cung, điều về huyện Vạn Niên. Đương nhiên Tân Xử Kiệm cũng ngày đêm lo lắng hoảng sợ tai họa sẽ giáng xuống đầu ông, bởi vì đã từng có tiền lệ như vậy cho nên nhà họ Lục cũng rất lo lắng, không biết hoàng đế này có giống người cha khi xưa hay không, đến lúc đó lại thù hằn. Hoàng đế lại nghĩ, ta lấy người vợ này mà đáng lẽ phải gả cho người khác, đến lúc đó thì lại giáng họa cho chúng ta, vậy thì thật là xui xẻo. Cho nên họ chắc hẳn sẽ suy nghĩ về sau có thể bị nạn, vì vậy mau mau thuận theo ý của hoàng đế vậy, cứ để hoàng đế lấy người vợ này đi. Sau khi Thái Tông nghe đến chỗ này thì liền cười: “Sở dĩ ý kiến của người ngoài có tình trạng như vậy cũng rất bình thường, có thể mọi người cũng là muốn thuận theo ý của ta. Vả lại, những lời mà hoàng đế nói ra thì người ta cũng chưa hẳn đã tin, dù người đi giải thích thì người ta cũng chưa chắc đã tin, cho nên hoàng đế liền lập tức viết chiếu thư. Sau khi nghe xong lời của Ngụy Trưng, hoàng đế liền hạ chiếu thư, “Nay nghe được chuyện của cô con gái họ Trịnh, đã nghe nói cô con gái họ Trịnh đã được hứa hôn cho Lục gia, cũng đã nhận lấy lễ vật của người ta, trẫm ngày trước ra chiếu thư là bởi vì trẫm chưa biết rõ về tình hình, đây là lỗi của trẫm, cũng là lỗi lầm của các vị quan khanh, vì vậy sự việc này dừng lại, không thể tiếp tục được nữa”. Chiếu thư này vừa hạ thì tất cả lão bá tánh đều hoan hỷ, đều vỗ tay bảo hay.

Mọi người xem, nếu thật sự lấy cô gái đó thì lão bá tánh có bàn tán sự việc đó hay không? Sao lại có vị Thánh vương ô uế vậy chứ, nói thẳng ra thì sự việc này có lẽ là sự thật. Cho dù không phải là thật thì cũng không nên làm, vì sao vậy? Không phải thật sự người ta đều đã đồn đại như vậy sao, không có nhưng có thể người ta hiểu lầm là có, người là quân vương thì phải nên tạo dựng lòng tin cho thiên hạ, sao lại vì một chữ “sắc” mà làm mất đi chữ tín của chính mình. Vì vậy Thái Tông liền có thể hiểu được tình hình, điều chỉnh bản thân, sửa đổi bản thân, việc này là vô cùng đáng quý. Sở dĩ có thể trở thành người chủ thiên hạ đều là do có mối quan hệ trực tiếp với việc dũng cảm sửa sai của ông.

Chúng ta trong phần nói về “quân đạo” này thường hay lấy tấm gương của Thái Tông, khiến cho chúng ta sâu sắc hiểu là “Trinh Quán chi Trị” của Thái Tông không phải ngẫu nhiên, là tu thân làm gốc.

Tiếp theo đoạn trước, trong “Thư Kinh” cũng có một câu, đó là “ngôn chi giả vô tội, văn chi giả túc dĩ giới”. Bất luận là lời nói của thần tử hay là lão bá tánh, tình trạng của việc phản ánh cho dù có chỗ chưa đúng nhưng tuyệt không giáng tội họ. “Ngôn chi giả vô tội”, nhưng người nghe thì “văn chi giả túc dĩ giới”, hoàng đế cũng vậy, hoặc là người làm quan làm lãnh đạo nghe cũng vậy, đều đủ để có thái độ tự mình cảnh giác.

Tiếp theo, câu sau cũng là câu Kinh sửa lỗi ở trang 803, quyển thứ sáu.

Kinh văn: “Điều kiêng kị lớn nhất của con người là biết mình sai nhưng không chịu sửa, dẫn tới làm tổn thương thân tâm, thậm chí đánh mất sanh mạng. Hành sự như vậy có thể gọi là điều đại kị của con người”.

Chúng ta nhìn thấy chữ “đại kỵ” này thì hiểu được, đời người giả như phạm phải những vấn đề này có thể cuộc đời sẽ bị hủy hoại mất, cho nên những cấm kỵ này đều là ơn trạch của người xưa đối với chúng ta, vì yêu thương mà nhắc nhở chúng ta. Chúng ta cũng từ trong câu Kinh mà thể hội điều kiêng kỵ lớn nhất là biết lỗi lầm của chính mình mà ngược lại lại không chịu sửa đổi. Mấy câu này của chúng ta kỳ thực là trọng điểm của sửa lỗi, “sai mà không chịu sửa, vậy mới đúng gọi là sai”. Khi có lỗi lầm mà không chịu sửa đổi, đây chân thật là đại lỗi lầm.

Vả lại, con người không sửa đổi thì tâm tánh sẽ không ngừng đi xuống, tập tánh không ngừng tăng trưởng, vậy thì chắc chắn những ác hành này sẽ không ngừng được tích lũy, đại họa cuộc đời sẽ đến với họ. “Điều thiện không tích chứa thì không đủ để thành danh, điều ác không chất chứa thì không đến nỗi diệt thân”. Không sửa sai, điều ác nhất định sẽ được tích lũy lại hàng ngày. Cho nên điều kiêng kỵ lớn nhất là ở chính mình có lỗi nhưng không sửa, dần dần lỗi lầm này nó sẽ sản sinh ra tác dụng phụ. “Dĩ tặc kỳ thân”, là nhất định sẽ làm tổn hại thân tâm của chúng ta. “Nãi tang kỳ khu”, nghĩa là còn nguy hiểm đến tính mạng, làm tổn hại đến sinh mạng thân thể của mình. Nói như thế nào đây? Chúng ta nếu không sửa lỗi thì linh tánh, đức hạnh đi xuống.

Ví dụ: bạn tham tài, tham sắc, tham ăn uống (chúng ta ngày trước nói đến những giới tham này rồi), họ đều không muốn sửa đổi, đầu tiên là sức khỏe nhất định không tốt. Buông thả dục vọng thì làm sao có thể tốt được chứ? Không chỉ buông thả dục vọng, trong quá trình buông thả đó nhất định sẽ tạo ác, tạo nghiệp chướng, tội ác chồng chất, họ đương nhiên sẽ mất đi tuổi thọ, gọi là “đa hành bất nghĩa tất tự tang”, “họa phước vô môn”. Con người tự tạo, vậy làm gì có khả năng không tổn hại thân tâm và nguy hiểm tính mạng chứ? Vả lại, chúng ta hãy thể hội một chút, con người vì sao không có động lực dũng khí để sửa lỗi? Bởi vì tâm trách nhiệm của họ không khởi, tâm hiếu của họ không khởi dậy, họ không có một loại động lực để nỗ lực tiến lên. “Tâm thiện” không khởi lên, “tâm trách nhiệm” không khởi lên, “tâm hiếu” không khởi lên, ngược lại đã tiếp nhận phải sự ô nhiễm dục vọng, họ khống chế chính mình không được liền buông xuôi mặc kệ.

Cho nên, chúng ta nhìn thấy người trẻ tuổi hiện tại có đang làm những việc tổn hại đến thân và tâm hay không? Có lúc từ mười – mười một giờ đêm chúng ta quan sát thấy có rất nhiều thanh niên đều bắt đầu các hoạt động của mình ca hát, hò hét rất náo nhiệt, cũng không thèm suy nghĩ đến sự ảnh hưởng đối với cuộc sống của người khác, phóng túng dục vọng. Đây đều là việc bị tổn phước. Nhìn thấy tình trạng như vậy, họ không phải chỉ đến nửa đêm, đến tận ba – bốn giờ sáng, đây không phải là việc tổn hại thân thể hay sao? Đảo lộn thói quen sinh hoạt ngày đêm như vậy, có thể  hai ba mươi tuổi thì sức khỏe đã bắt đầu đi xuống rồi. Cho nên, hiện tại bệnh mãn tính cùng các bệnh ung thư mới không ngừng trẻ hóa. Đây là việc chống lại với ông trời, buông lung dục vọng, và còn về cơ bản là không khởi tâm hiếu. Việc này cũng phản ánh việc thiếu vắng giáo dục của gia đình và nhà trường trong thời đại này của chúng ta.

Giả như có dạy hiếu đạo, có dạy “hiếu kinh”, “thân thể tóc da có được từ cha mẹ, không dám tổn hại, là mở đầu của việc hiếu. Lập thân hành đạo, dương danh hậu thế, làm cha mẹ vinh hiển, đó là chung cuộc của việc hiếu. Nếu họ yêu quý thân thể, yêu quý danh tiết, yêu quý phẩm tánh, thì làm sao lại phóng túng như vậy chứ. Cho nên thói quen thành tự nhiên, những thái độ làm người quan trọng này phải xây dựng từ nhỏ. Thật sự, những nhận biết của chúng ta hiện nay bởi vì không học tập tốt giáo huấn của lão tổ tông, đã lơ là một cách nghiêm trọng, sau đó lại làm một việc gọi là, mất trâu mới lo làm chuồng.

Bởi vì sức khỏe hỏng rồi, phẩm đức hỏng rồi, rất có thể chiêu cảm đến đại họa cho cuộc đời. “Hành sự như vậy”, khi có những hành vi này xuất hiện chính là không sửa đổi ở tâm, “biết ác mà không sửa”, đây là “đại kỵ” của đời người. Cuộc đời cũng bởi vì như vậy mà đọa lạc, thậm chí là dẫn đến đại họa, cho nên những câu này khiến cho chúng ta đề khởi sự sửa sai.

Có một đoạn giáo huấn rất đáng quý: “Trời giáng sự trừng phạt trước tiên đoạt đi khí phách, trời giáng điều phước lành trước tiên khai mở trí huệ”. Thượng đế ở trên trời muốn ban phước cho người nào trước tiên sẽ khai mở trí huệ cho người đó. Những người như thế nào thì ông trời sẽ giáng phước, sẽ âm thầm hộ niệm cho họ vậy? Người “tàm quý”, nghĩa là người có tâm hổ thẹn; người “phấn phát” nghĩa là rất có chí khí, tự lập tự cường; dũng cảm “sửa sai”. Đây là điềm lành “trời sẽ khai trí huệ”. Còn như mỗi ngày đều không biết sửa sai, đây là điềm báo “trời đoạt đi khí phách”, cho nên mỗi ngày đều uể oải lờ đờ, mờ nhạt và mơ hồ, rất lười nhác, không phấn chấn lên được, ăn no rồi thì ngủ, ngủ dậy rồi lại ăn, được ngày nào hay ngày đó, sau đó lại “che giấu” việc làm sai, vẫn là che giấu lỗi lầm của mình, không dám thú nhận. Một người che giấu không thừa nhận thì người khác sẽ không giúp gì được, lại còn tự dối gạt, tự mình lừa gạt chính mình, những điều này chính là “ông trời đoạt đi khí phách”. Kỳ thực, những đạo lý này nếu chúng ta bình tĩnh mà quan sát. Một người hoàn toàn không thể nghe lọt những lời khuyên của cha mẹ và người khác, dần dần đôi mắt của họ sẽ ngây dại ra. Một người chịu nghe lời khuyên của cha mẹ, của người khác, chịu nghe lời khuyên của Thánh Hiền, thì ánh mắt của họ sẽ sáng rỡ. Vậy vì sao mà ánh mắt lại dần dần trở nên vô thần và ngây dại? Toàn bộ đã bị tập khí chướng ngại mất, đã bị đoạt đi khí phách, hồn phách không biết đã bay đi về đâu rồi.

Cho nên, giả như bản thân chúng ta thường hay đột nhiên thất thần, lờ đờ lẫn thẫn, cứ mơ tưởng đi đâu, mười mấy phút sau mới định thần trở lại, phải thật cảnh giác! Việc này đều là tướng trạng của tội nghiệp. Ngồi nghe giảng mà ngủ gật, không lấy lại tinh thần được, việc này cần phải rút kinh nghiệm xương máu, phải khắc phục.

HẾT TẬP 23 – Xin xem tiếp tập 24 – Quần Thư Trị Yếu 360