QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 GIẢNG GIẢI – TẬP 24

Chủ giảng: Thầy giáo, Tiến sĩ Thái Lễ Húc
Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Viên Đạt Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ
Thuyết minh: Hạnh Quang
Download toàn bộ MP3



Quần thư trị yếu 360 – Tập 24

TU THÂN – TỀ GIA – TRỊ QUỐC – BÌNH THIÊN HẠ

Tiếp theo, chúng ta xem câu kế tiếp ở quyển thứ chín, trang 1.216. Chúng ta cùng nhau đọc một lần.

“Người xưa từng nói có hai việc mà con người khó làm được. Vui vẻ tiếp nhận ý kiến của người khác khi chỉ ra sai lầm của mình và biết sửa đổi, rất khó làm được; đem khuyết điểm của mình nói với người khác, cũng rất khó làm được”.

Câu nói này cũng rất triết lý nhân sinh. Chúng ta xem, vừa mới bắt đầu đã nói “người xưa từng nói”, chính là những tổ tiên ngày trước đã để lại cho chúng ta những triết lý nhân sinh quý báu. Cho nên, truyền thống này của dân tộc là một điều rất đáng quý, đó là một dân tộc “hiếu”. “Hiếu” chính là cha con một thể, cha mẹ và con cái gắn bó không thể tách rời, con cháu và tổ tiên mật thiết không thể tách biệt. Tổ tiên, cha mẹ luôn luôn nghĩ đến con cháu, nghĩ đến đời sau, niệm niệm đều vì thành tựu con cháu, cho nên cả nền văn hóa có thể truyền thừa tiếp nối đều nhờ vào chính là hiếu đạo, dựa vào chính là lòng từ ái của cha mẹ đối với con cái. Tất cả nền văn minh cổ trên thế giới đều không còn nữa, vậy vì sao chúng ta vẫn còn truyền thừa được 5.000 năm, hiện tại vẫn chưa suy? Đều là nhờ vào giáo dục gia đình, đều là nhờ vào sự yêu thương của cha mẹ. Mỗi một dân tộc (cũng như chúng ta biết ở Trung Quốc đại lục thống kê ra được khoảng năm mươi sáu dân tộc), mà những câu ngạn ngữ của mỗi một dân tộc để lại đều không như nhau, đều rất đáng quý.

Ví dụ, trong tiếng của người Mân Nam Phúc Kiến, tất cả mọi mặt đều dẫn dắt chúng ta rất nhiều, đều là tương ưng với Kinh điển. Cho nên di sản của cả dân tộc thật sự là quá phong phú, chỉ cần con cháu chúng ta chịu nghe giáo huấn thì nhất định sẽ được đại phước.

Các vị xem, cũng như những câu Kinh văn trong ký ức của chúng ta, “lỗ hng nhỏ không bù được lỗ hổng lớn, thì bạn sẽ rất gian khổ”. Đây là trọng yếu của việc sửa lỗi. Khi vấn đề vừa mới xuất hiện, bạn không tu sửa cho tốt, đợi cho đến khi nó trở nên nghiêm trọng rồi thì bạn sẽ giải quyết không nổi, phải ngăn chặn ngay từ đầu. Tập khí thì cũng như vậy, khi vừa mới có thì mau mau đối trị, đợi đến khi nó trở thành thói quen rồi thì bạn sẽ hủy hoại cuộc đời của chính mình. Trị thân, tu thân là như vậy, bạn dạy dỗ con cái cũng là phải đề phòng cẩn thận. Lúc nhỏ ăn cắp một quả trứng thì lúc lớn có thể sẽ ăn cắp một con gà, “lúc nhỏ ăn cắp trái bầu, khi lớn ăn cắp con bò”. Khi còn nhỏ hái cắp của người ta hoa quả cây trái, đến lúc lớn có thể dắt mất con trâu của người ta. Cho nên, chúng ta nhìn thấy chỗ nói “người xưa có câu”, thì cảm kích tổ tiên của mỗi một dân tộc.

Các vị xem chúng ta ở tại Malaysia, người Quảng Đông, người Hải Nam, người Hẹ, người Triều Châu, còn sót ai nữa không? Nhiều dân tộc đều có trí huệ đáng quý như vậy, đều phải trân quý. Cho nên điều mà người xưa để lại nói: Con người có hai sự việc rất khó làm được. Một người muốn nâng cao đức hạnh của mình thì phải: “Khó hành mà có thể hành, khó nhẫn mà có thể nhẫn, khó làm mà có thể làm”, phải có sự gánh vác thì mới có thể đột phá được, phải “khó xả mà có thể xả”. Đặc biệt là phải xả bỏ tự tư tự lợi, nếu không thì tu đạo sẽ tu không thành được. Đương nhiên khi mới bắt đầu việc xả bỏ tự tư, xả bỏ tập khí, nói thật ra thật sự không dễ dàng, cũng như một sự cướp bóc vậy, bởi vì thói quen này đã bám quá lâu ở trên người rồi, gỡ không được. Nhưng mà chỉ cần có quyết tâm, quyết tâm có thể đột phá, tập khí buông bỏ từng chút từng chút một, nó không còn như một gánh nặng nữa. Bởi vì tập khí này không đổi, sự gánh vác của thân tâm rất nặng, trở thành nô lệ của nó. Cho nên tập khí buông bỏ được từng chút một, thân tâm nhẹ nhàng, pháp hỷ sung mãn, gọi là “học mà đi đôi với làm, không niềm vui nào bằng”.

Chúng ta biết cuộc sống tinh thần của Khổng Lão Phu Tử an vui đến như vậy, mới thể hội được nếu bạn không thật sự làm, không thật sự buông bỏ, vậy thì câu Kinh văn ấy vẫn là câu Kinh văn mà thôi, không phải là cuộc sống của chúng ta, không phải cảnh giới chân thật của chúng ta.

Tiếp theo, nói đến hai điều nào là khó khăn? “Vui vẻ tiếp nhận ý kiến của người khác khi chỉ ra sai lầm của mình và biết sửa đổi”, chính là biết được lỗi lầm của chính mình họ sẽ cảm thấy rất hoan hỷ. Thánh Nhân là: “Nghe thiện ngôn mà bái phục”. Đại Vũ là một tấm gương, chỉ cần người ta khuyên bảo mà đúng ông sẽ cảm kích họ, đảnh lễ với họ, cảm ân họ. Tử Lộ là hiền nhân, nghe thấy thiện ngôn mà hoan hỷ, người ta chỉ ra lỗi lầm của ông thì ông vô cùng vui vẻ. Kỳ thực, người ta chỉ ra lỗi lầm mà chúng ta hoan hỷ, vậy thì chân thật là người biết tự thương mình. Bởi vì biết được những điều ác này mà không trừ thì đạo nghiệp của chính mình liền thành tựu không được, liền biến thành tự mình cam chịu đọa lạc. Người ta chỉ ra cho chúng ta thì chúng ta mới có thể nâng cao được. Cho nên, người biết tự ái thì nhất định phải “nghe lỗi mà vui”. Nghe lỗi mà không thấy vui vậy thì không phải là người biết tự ái tự trọng, vẫn là cứ thuận theo sự làm chủ của sỉ diện và tập khí, bị tập khí dắt mũi mà đi, cuộc đời như vậy thì rất là khổ. Không sửa đổi thì thời gian cứ như vậy trôi qua, ba năm – năm năm tuổi tác lớn rồi càng muốn sửa đổi thì lại càng không dễ. Biết lỗi liền nhanh chóng sửa đổi thì trí huệ định lực của chính mình sẽ không ngừng nâng cao lên, cuộc đời này mới có thể làm chủ được. Làm chủ được thì mới có thể tự tại.

Vào năm Trinh Quán thứ năm, từ khi Thái Tông chưa phải là hoàng đế, khi còn là Thế Tử thì Thái Tông đối với vị quan Phòng Huyền Linh đã đi cùng rồi, vả lại còn vào sanh ra tử đánh trận rất nhiều lần, cho nên tình nghĩa của họ là vô cùng sâu đậm. Thái Tông đã nói với Phòng Huyền Linh là từ xưa đến nay nhiều đế vương đều rất dễ dàng mặc sức làm càng, thuận theo sự yêu ghét của mình mà làm việc, vậy thì cấp dưới nhất định không biết làm thế nào. Thích thì khen thưởng, người không có công trạng gì mà cũng được khen thưởng; chán ghét thì người vô tội cũng bị đem đi xử trảm, vậy thì phiền phức rồi. Có những lúc không vui thì còn lạm sát, khi vui vẻ thì khen thưởng lung tung, lạm dụng khen thưởng. Vào lúc này thì thiên hạ liền hỗn loạn, bởi vì quân vương không phải là người chiếu theo luân lý đạo đức, không phải chiếu theo kỷ cương để làm việc, là chiếu theo sự vui buồn của mình để mà làm việc. Có câu: “Trên làm thế nào, dưới theo thế đó, thái độ này của họ đến một lúc tất cả thần tử đều học theo rồi thì thiên hạ sẽ loạn. Cho nên, những quân vương ngày xưa đều là thất bại ở việc làm việc theo tình cảm, tính khí, làm việc theo sự ưa ghét. Vì thế, Thái Tông cảm thấy ông phải luôn lấy điều này làm gương, không dám phạm những lỗi lầm như vậy, xác thực là phải luôn giữ gìn tính cảnh giác như vậy.

Chúng ta xem thấy rất nhiều hoàng đế, rất nhiều người lãnh đạo, khi mới bắt đầu cũng không tệ, kết quả qua được một thời gian thì dần dần lại làm ra một số sự việc, có được một số công lao thành tích thì bắt đầu không kiềm chế được ngạo mạn. Chúng ta nhìn thấy Tùy Văn Đế, là vị vua khai quốc của Triều Tùy. Ông là Bắc Triều, còn Nam triều là Tống, Lương, Trần, dưới cùng là Trần Quốc. Ông thống nhất được Trần Quốc thì cả Trung Quốc liền biến thành một triều nhà Tùy. Kết quả, vì thống nhất được cho nên ông bắt đầu ngạo mạn, quả thật bản lĩnh quá lớn. Kết quả không bao lâu thì nhà Tùy diệt vong. “Việc gì cũng có mở đầu, nhưng nhiều việc không có kết thúc, có một mở đầu rất tốt, nhưng vì bắt đầu tham trước, bắt đầu ngạo mạn, bắt đầu cảm thấy mình giỏi giang, vậy thì sẽ bảo thủ cố chấp, thất bại liền xuất hiện. Cho nên, người luôn biết cẩn trọng như mới bắt đầu rất ít.

Cho nên tính cảnh giác của Thái Tông tương đối cao, không chỉ bản thân có tính cảnh giác cao như vậy, vả lại ngay lúc đó đều là nhắc nhở những đại thần cấp dưới của mình, các khanh bất cứ lúc nào cũng phải khuyên can ta, thẳng thắn trực tiếp khuyên can ta. “Thẳng thắn” chính là không nên sợ, các khanh hiểu được thì hãy nói hết cho ta nghe, không sao cả. Cho nên việc này là “nghe nói lỗi lầm mà vui vẻ chấp nhận”. Khi Đường Thái Tông nói đoạn này thì họ cũng không quên nhắc nhở Phòng Huyền Linh, kỳ thực cũng là nhắc nhở tất cả thần tử, “công đẳng, các khanh đều là người lãnh đạo cũng phải nên tiếp nhận lời khuyên của người khác”. Cho nên Thái Tông ngoài việc lấy thân làm gương ra, ông cũng không quên giáo dục các thần tử dưới quyền của mình.

Trong “quân-thân-sư” này, ông làm một chữ “quân”, ông là người lãnh đạo có trách nhiệm. Ở điểm này Thái Tông đã làm được rất tốt, tùy lúc mà nắm lấy cơ hội để nhắc nhở giáo huấn thần tử. Cho nên lãnh đạo còn phải có thể giáo dục, còn phải có thể dạy bảo, còn phải có thể khuyên nhủ cấp dưới. Người lãnh đạo càng cao, kỳ thực trách nhiệm của họ càng nặng, càng không nhẹ nhàng, muốn làm tốt đích thực là phải đưa ra công phu rất lớn.

Đặc biệt là thời đại này, người trẻ tuổi cũng thiếu đi nền tảng luân lý đạo đức, cho nên chúng ta làm thầy người khác, làm cha mẹ người khác, làm người lãnh đạo người khác thì càng phải có tâm nhẫn nại mới được. Cho nên, khuyên bảo những vị đại thần này, “các khanh khuyên gián ta, đồng thời các khanh tự mình cũng phải tiếp nhận lời khuyên can của cấp dưới của mình. Làm sao lại có thể khi người ta nói lời không vừa ý, mình thì lại không thể tiếp nhận, thậm chí là che giấu khuyết điểm của chính mình, như vậy không thỏa đáng.

Trên “Lục Tổ Đàn Kinh”, Đại sư đã giáo huấn chúng ta, trong đó có một câu, “sửa lỗi tất sanh trí huệ”. Phiền não nhẹ thì trí huệ liền tăng. “Hộ đoản tâm nội phi hiền”, nghĩa là che giấu khuyết điểm của chính mình, cái tâm thái khi đó đã thiên lệch ra khỏi đạo, tâm liền không còn đức hạnh tài năng, tâm rơi vào trong việc cố che đậy khuyết điểm, rơi vào trong việc ưa sỉ diện, thậm chí là còn rơi vào trong tâm sân hận. Nhìn thấy người ta không vừa mắt thì phiền phức rồi. “Nhược bất năng thụ gián, yên năng gián nhân”, nghĩa là nếu như chúng ta chính mình đều không thể tiếp nhận người khác khuyên gián, vậy thì chúng ta có tư cách gì để có thể khuyên can người khác. Kỳ thực, chính mình còn không nhìn thấy được vấn đề của mình, sao có thể nhìn thấy được rõ ràng vấn đề của người khác. “Dục tri nhân giả tiên tự tri”, bạn tự mình có đức hạnh rồi thì có thể tiếp nhận lời người khác khuyên, lại đi khuyên người thì người ta sẽ phục, người ta khâm phục đức hạnh của bạn. Cho nên, kỳ thực câu nói này rất có thâm ý. Một người không thể tiếp nhận khuyên can, người đó cũng không có tư cách để khuyên người khác. Một người không phải là một học trò tốt, người đó cũng không có tư cách để làm thầy. Một người không phải là người con hiếu thì người đó cũng không thể nào trở thành người cha tốt. Một người không phải là một cấp dưới tốt thì người đó nhất định cũng không thể là một người lãnh đạo tốt, căn bản là họ không có gốc, không có nền tảng. Vì thế, “quân tử vụ bổn, bổn lập nhi đạo sanh”. Con người chúng ta hiện tại không có những nhắc nhở này, đều là mơ ước hảo huyền, đều không chịu thật thà xây trồng đức hạnh và năng lực căn bản, đều muốn một bước thành công.

Các vị xem người trẻ tuổi, họ tốt nghiệp thạc sĩ, tốt nghiệp đại học, họ liền nghĩ mình bước ra thì phải làm chủ quản. Tâm thái này, bản thân đều là không đúng. Họ không bắt đầu làm từ căn bản, họ làm sao biết thái độ của người làm cấp dưới, họ làm sao tích lũy được trí huệ, làm sao tích lũy được năng lực. Chỉ nghĩ là mình lập tức trở thành chủ soái giống như nhảy dù xuống, quả thực giống như bàn việc binh trên giấy, không có cách nào cảm động lòng người. Rất nhiều nhà doanh nghiệp quả thực không hiểu được việc này, bỗng dưng để cho con cái vào làm tổng giám đốc, làm những chức vụ lãnh đạo cao cấp, đó là đại kỵ, nhất định sẽ xảy ra vấn đề. Chân thật là người lãnh đạo, nhà doanh nghiệp có kiến giải, thì đều sẽ âm thầm mà rèn luyện con cái, để cho con cái bắt đầu làm từ căn bản nhất. Nó chân thật trở thành một cấp dưới tốt thì về sau mới là một người lãnh đạo tốt, vả lại bởi vì nó làm từ căn bản thì nó sẽ rất thấu hiểu sự vất vả của người cấp dưới. Vì vậy mà những hoàng đế khai quốc đều rất có nhân tình, họ chính là cùng với những người bên cạnh này gian nan lập nghiệp, rất khó khăn để có được sự nghiệp, cho nên họ sẽ niệm nhớ tình nghĩa xưa, nhớ ân, rất tình nghĩa. Vả lại, bởi vì họ trưởng thành ở ngoài nhân gian, trước khi khai quốc thì đa phần đều là bình dân; chính vì họ là bình dân nên họ có thể hiểu được nỗi khổ của người dân. Một hai hoàng đế sau khi khai quốc đều là những vị hoàng đế tốt, dần dần thì rất nhiều những hoàng đế phía sau bởi vì vừa sanh ra thì đã làm hoàng đế rồi, họ sẽ làm mưa làm gió, đôi khi còn tiêm nhiễm rất nhiều tập khí.

Nhà Thanh từ khi bắt đầu đến khi kết thúc đều không có vị hôn quân nào, điểm này thật không dễ dàng. Họ biết rằng, nhất định phải làm tốt giáo dục, không thể để cho những vương công quý tộc này phóng dật. Từ thái tử cho đến hoàng tử, mỗi ngày hơn ba giờ sáng đều phải thức dậy, không thể để cho thói quen cuộc sống làm mất tập trung. Mỗi ngày làm việc và nghỉ ngơi đều rất quy củ. Cho nên việc giáo dục người phú quý kỳ thực độ khó cũng rất cao, chút nữa đây chúng ta cũng sẽ bàn về câu Kinh văn này.

Cho nên “quân tử vụ bổn”, chúng ta phải chân thật có thể nuôi dạy tốt con cái, cũng phải khiến cho chúng hiểu được đạo lý của phận làm con, đạo làm con cháu, đạo làm thần tử, đạo làm học trò Thánh Hiền, chúng mới có nền tảng của việc làm người. Vì vậy, câu nói này cũng đồng thời nhắc nhở chúng ta.

Chúng ta hiện tại tuy rằng có thể đã làm cha mẹ rồi, đã làm người lãnh đạo, cũng có thể đã làm thầy rồi, nhưng mà chúng ta “người quý tự biết”. Kỳ thực, tự mình cũng chưa ra dáng vẻ là đệ tử của một Thánh Hiền cụ thể nào, kết quả tự mình lại đi làm thầy, sự việc này tương đối là hổ thẹn. Càng không phải chỉ luôn nói người khác, nói chính mình. Đối chiếu chính mình thì phải mau hạ công phu, khiến cho mình chân thật giống như học trò của Thánh Hiền, có như vậy mới có thể không làm xấu gia phong của Thánh Hiền. Chúng ta nhất định không dám bôi xấu lên mặt của Thánh Hiền. Tuy rằng có thể chúng ta hiện tại đang dạy học, có dạng thầy cô như vậy thì tự mình phải tự rõ, căn bản không có thì ngay cả chính mình làm học trò cũng không có tư cách, cho nên vào lúc này lòng dạ bất an, phải mau xây dựng bù đắp nền tảng thì mới được. Bao gồm cả việc làm cha mẹ, kỳ thực chúng ta ngay cả đạo lý con cái cũng không thực tiễn được. Chúng ta là người lãnh đạo, có thể khi chúng ta đối với người cấp trên của mình cũng không phải là một cấp dưới tốt. Mà có thể hổ thẹn sám hối thì mới có thể rõ ràng được chỗ chưa đủ, mới có thể tự nâng cao cho tốt chính mình, như vậy mới không dễ dàng tự mãn.

Cho nên điều khó khăn thứ nhất trong cuộc đời chính là, “vui vẻ tiếp nhận khi người khác chỉ ra điều sai trái”. Chúng ta cũng vừa mới nêu ra một ví dụ, Thái Tông rất hoan hỷ khi các quan chỉ ra vấn đề cho ông. “Đem lỗi lầm của mình nói với người khác là khó”. Đem những khuyết điểm lỗi lầm của mình nói cho người khác nghe, việc này cũng là việc khó, việc này cũng như là “phát lộ sám hối”. Đem lỗi lầm của mình nói ra trước đại chúng, việc này tương đối cần có dũng khí. Có câu nói: “Biết thẹn là đã gần với có dũng”. Con người có tâm hổ thẹn, nhất định phải nên sửa đổi thì dũng khí của họ sẽ có. Họ không đem lỗi lầm giấu ở trong lòng, họ đem nó nói ra hết, đem tội nghiệp sám trừ. Con người chân thành phải thấu xuất ra hết, trong tâm không thể có những thứ cặn dơ này, không thể có những sự lấp liếm che giấu nào, có thể trong sáng vô tư. Người trong sáng mới có thể chân thành. Thậm chí là sám hối ra rồi, cảm động người ở bên cạnh, họ cũng có thể lấy chúng ta làm gương để nhắc nhở cho cuộc đời của họ. Mà con người muốn có thể sám hối thật sự cũng là có thể buông xả sỉ diện, thậm chí quyết tâm đó như chuyện “đập nồi dìm thuyền” vậy, là một sự quyết chí đến cùng. Sám ra hết rồi khiến cho mọi người đốc thúc chính mình, không thể giãi đãi lười biếng, vậy thì tính cảnh giác của họ liền nâng cao.

Cho nên những việc khó làm mà chân thật chịu làm, tự mình liền có được lợi ích rất lớn.

Chúng ta xem ở trong giới doanh nghiệp, thầy Hồ Tiểu Lâm toàn bộ đức hạnh nâng cao rất nhanh. Thầy đã làm được “hai điều khó” này rồi, vẫn còn “vui vẻ tiếp nhận điều sai của mình”, người ta nói lỗi lầm của thầy cho thầy nghe, thầy cảm thấy đó là giúp đỡ cho đạo nghiệp của mình. Vả lại, thầy tự mình có lỗi thì thầy có thể đối trước đại chúng “phát lộ sám hối”. Đây là tấm gương rất tốt cho chúng ta, chúng ta cũng nhìn thấy người ta tu dưỡng rất đắc lực. “Khó hành mà có thể hành”, rất quan trọng.

“Đôn thân”

Chúng ta hôm nay bàn về năm câu này đều là “sửa lỗi”, tiếp theo chúng ta bàn về phần “đôn thân”. Một vị quân vương thì cũng phải tề gia, “tề gia sau đó mới trị quốc”. Gia đình của quân vương nếu không an định, vậy thì họ làm gì có thể chuyên tâm vào việc trị vì thiên hạ, vả lại họ không thể tề gia thì họ cũng không có năng lực để trị quốc. “Tu thân sau đó mới tề gia, tề gia sau đó mới trị quốc”. Mà chúng ta xem “đôn thân”, cái chữ “đôn” này là đôn hậu, rất nhân hậu, rất chân thật. Mà nhân hậu thì sẽ không cay nghiệt, sẽ không có việc không nói tình nghĩa, cho nên nhất định sẽ tận tâm tận lực chăm lo tốt cho người nhà, đặc biệt là chăm lo tốt người thân bạn bè. Ngũ luân này họ có thể toàn tâm toàn lực thực hiện “đôn thân”.

Chúng ta xem câu thứ nhất trong quyển thứ hai, trang 206, là “Hiếu Kinh” thiên tử chương đệ nhị. Kinh văn nói đến “Hiếu Kinh” là Khổng Tử không hỏi mà tự nói, học trò không hỏi mà tự Ngài chủ động tuyên giảng bộ Kinh này cho Tăng Tử. Bởi vì Tăng Tử là con chí hiếu cho nên truyền thừa cho Tăng Tử. Mà “hiếu” là đại căn đại bổn của đức, cũng là tinh thần quan trọng nhất trong văn hóa truyền thống. Bởi vậy “Hiếu Kinh” là bảo điển để tề gia, bảo điển để tu thân, mà cũng là một quyển Kinh điển tốt nhất cho việc quản lý doanh nghiệp.

Chúng ta xem Kinh văn, ở tại “Thiên tử chương đệ nhị”. Khổng Tử nói: “Thiên tử thực sự yêu thương cha mẹ mình thì không dám ghét bỏ cha mẹ người khác, thực sự tôn kính cha mẹ mình thì không dám khinh mạn cha mẹ người khác. Thiên tử hết lòng yêu thương phụng dưỡng cha mẹ và đem đức hạnh này giáo hóa tuyên truyền đến khắp nhân dân, làm mẫu mực trong thiên hạ, đó là đạo hiếu của thiên tử”.

Trong nền văn hóa của chúng ta, hạt nhân quan trọng nhất là luân thường. Mà trong ngũ luân “phụ tử hữu thân”, nó là một điểm nguồn “ái nhân”. Nguyên điểm của chữ “ái” này chính là thiên tính khởi phát một cách tự nhiên giữa cha mẹ và con cái. Lại từ tấm lòng yêu thương này đối với cha mẹ mở rộng ra đối với anh em, với người nhà, với thân tộc. Lại mở rộng ra đối với hàng xóm láng giềng và xã hội đại chúng, mở rộng ra đến những quốc gia dân tộc khác. Cho nên, “trung thần xuất thân từ người con hiếu”. Họ hiếu thuận, tấm lòng yêu thương chân thành của họ sẽ phát ra, họ về sau trị vì thiên hạ thì họ sẽ hiểu được tình yêu thương. Bởi vì, “người cùng một lòng, lòng đồng một ý”, họ yêu thương cha mẹ là từ chân tâm, họ nhìn thấy cha mẹ người khác thì sự tôn trọng đó lại khởi dậy. Họ yêu thương anh em của mình, họ nhìn thấy anh em của người khác thì cũng sẽ cảm động lây. Vì vậy, một người chân thật yêu thương thân ái cha mẹ của chính mình, tâm yêu thương của họ khởi dậy rồi nhất định không dám chán ghét người khác, không chán ghét tha nhân. Bởi vì họ có tâm thương yêu thì làm sao có thể chán ghét người khác, đặc biệt là khi nhìn thấy cha mẹ của người khác thì họ làm sao có thể khinh mạn chán ghét họ được. Người ta vừa giới thiệu: “Đây là ba của tôi, đây là mẹ của tôi”, họ liền cảm thấy, liền nghĩ đến cha mẹ của mình, thêm phần cung kính chứ làm sao lại chán ghét được kia chứ. Vả lại, một người chân thật hiếu thuận cha mẹ đều biết rằng, cha mẹ hoan hỷ nhất chính là họ có đức hạnh tốt. Có người cha người mẹ nào lại không hy vọng con cái có đức hạnh, có cha mẹ nào lại không hy vọng con cái sau khi có đức lại có thể làm lợi ích cho nhiều người hơn, lợi ích cho xã hội, họ cảm thấy đây là sự việc quang vinh nhất. Họ lập thân hành đạo, dương danh hậu thế, vinh hiển cha mẹ, vậy đương nhiên có cha mẹ nào lại không hy vọng rằng khi họ còn sống con cái có thể làm rạng danh, làm vinh quang cho cha mẹ, đương nhiên cha mẹ sẽ rất hoan hỷ. Cho nên cha mẹ rất coi trọng đức hạnh của con. Con cái có thể cảm nhận được, vào lúc này họ mỗi hành vi lời nói, nhất cử nhất động, đều là khiến cho cha mẹ yên lòng, không thể khiến cha mẹ lo âu. Cho nên họ coi trọng sức khỏe của mình, coi trọng sự nâng cao đức hạnh của mình, họ sẽ không dám mắng người. Họ mà mắng người ta, lời này truyền đi rồi truyền đến tai cha mẹ của họ, “ôi, con của tôi sao lại không có tu dưỡng như vậy, sao lại đắc tội với người ta như vậy”, bạn xem cha mẹ sẽ lo âu rất nhiều.

Giả như biết chung sống hòa thuận với người khác, việc này khi truyền đến tai của cha mẹ, “ồ, cả đời này của mình không cần phải bận tâm nữa rồi”. Cho nên, hôm nay nếu như chán ghét người khác đức hạnh sẽ bị tổn, cha mẹ biết được sẽ đau buồn biết mấy. Thật sự yêu thương cha mẹ quyết định sẽ không dám khiến cho cha mẹ lo lắng thêm, không dám chán ghét người. Từ trên sự đồng cảm, từ trên sự cảnh giác lo sợ, tu dưỡng đức hạnh mà nói, họ đều không dám chán ghét cha mẹ người khác. Thật sự tôn kính cha mẹ mình thì không dám khinh mạn cha mẹ của người; có thể tôn kính với cha mẹ của mình, sự cung kính trong bản tánh của họ cũng dẫn phát ra. Cho nên họ cung kính rồi thì họ cũng không dám ngạo mạn, thờ ơ đối với người khác, thậm chí là còn cung cung kính kính đối với cha mẹ người khác. Chúng ta tự mình ở nhà đều là cung kính, hầu hạ cha mẹ, cũng không thể không cung kính đối với người khác và cha mẹ người khác. Mà không cung kính đối với người khác thì sẽ tùy thuận tập khí, sẽ chểnh mảng đạo đức của mình, vậy thì cha mẹ lại phải lo lắng cho chúng ta. Nếu như chúng ta sớm một ngày thành tựu đạo đức thì cha mẹ sẽ sớm một ngày không phải lo lắng. Cho nên một người đề cao tu dưỡng nhất định là tự động tự giác, nếu như không thể tự động tự giác thì tâm hiếu vẫn chưa thật sự phát ra. Nếu đức hạnh không thể nâng cao, đều là do hiếu đạo có chỗ thiếu sót, đều là tâm từ bi thiếu sót, tập khí làm chủ. Vẫn là phải xem lại chỗ thiếu xót của mình, hạ công phu từ những chỗ căn bản này. Chân thật dụng tâm, dùng tâm chí thành để hiếu dưỡng cha mẹ. Trong quá trình phụng dưỡng cha mẹ luôn luôn nhìn tại tâm địa của mình có chỗ nào sai lệch, có chỗ nào không kiên nhẫn với cha mẹ, có chỗ nào không cung kính với cha mẹ, vừa phát hiện phải rút kinh nghiệm, phải mau đối trị.

Mà nếu như một vị thiên tử có thể đem thái độ yêu thương cung kính cha mẹ để đối đãi với hết thảy người hết thảy bá tánh, vậy thì họ chính là tấm gương tốt nhất cho lão bá tánh, “đem đức hạnh này giáo hóa tuyên truyền đến khắp nhân dân”. Đạo đức cao quý này của họ đã làm ra thân giáo rất tốt cho nhân dân, liền đạt được hiệu quả giáo hóa trăm họ. “Hình ư tứ hải”; chữ “hình” này chính là tấm gương, trở thành hình mẫu để noi theo cho người trong thiên hạ.

Chúng ta xem các vị đế vương, họ chỉ cần là hiếu tử, cả xã hội vào khi đó sẽ đặc biệt xem trọng hiếu đạo. Mọi người chú ý lật xem trong quyển câu chuyện đức dục “nhị thập tứ hiếu”, thì triều đại có người hiếu nhiều nhất là vào triều Hán. Triều Hán lấy hiếu để trị thiên hạ, tất cả thiên tử đều thêm một chữ “Hiếu” vào tên. Như: Hiếu Văn Đế, Hiếu Cảnh Đế, Hiếu Vũ Đế, đều có thêm chữ “Hiếu” như vậy. Vả lại, họ cũng không phải chỉ đề xướng tự mình làm được, chúng ta xem “cha mẹ bệnh, nếm thuốc trước. Ngày đêm hầu, không rời giường”, Văn Đế đã làm được. Việc ông hầu hạ mẹ của ông là chí hiếu. Cho nên xác thực là đạo lý đã nói ở trong “Hiếu Kinh” đều đã được ấn chứng trong lịch sử.

Mà hiện tại chúng ta nhìn thấy rất nhiều xí nghiệp đoàn thể, họ cũng đang học tập văn hóa truyền thống, cũng đang nỗ lực thực hiện. Ngày trước, đại hội công nhân viên cuối năm chỉ là ăn uống, ca hát những nhạc khúc thịnh hành, chè chén say sưa một chút rồi qua đi, hiện tại thì trong buổi đại hội như vậy đều có mời cha mẹ của công nhân viên cùng nhau đến tham dự, sau đó công ty cũng bày tỏ lòng cảm kích đối với người nhà và cha mẹ của công nhân viên, thậm chí là ông chủ công ty cũng mời cha mẹ đến, đích thân mình lễ bái cha mẹ, rửa chân cho cha mẹ. Tấm chân tình đó lưu lộ ra, cả đại hội khi đó mọi người đều cảm động đến rơi nước mắt. Ông là chủ của doanh nghiệp, ông lại có thể kính yêu phụng dưỡng cha mẹ như vậy, đức giáo của ông cũng sẽ truyền đến cho nhân viên của mình, các công nhân viên khâm phục đức hạnh của ông đến tận đáy lòng. Ông cũng là “hình ư tứ hải”, làm kiểu mẫu cho công ty. Cho nên “Hiếu Kinh” mỗi một người lãnh đạo là tấm gương tốt nhất. Ở đây đã nói đến, “cái thiên tử chi hiếu giả, đây chính là thiên tử hành hiếu đạo. Hiếu đạo của thiên tử không chỉ là phụng dưỡng cha mẹ của mình mà còn có thể dùng thân giáo của mình khiến cho người trong thiên hạ đều biết hiếu thảo, thiên tử mới tận được hiếu đạo.

Cho nên hôm nay chúng ta ở thân phận nào, ở góc độ nào, nếu như chúng ta chưa có thể “đôn luân tận phận” thì chính là bất hiếu, bởi vì đức hạnh của chúng ta còn khiếm khuyết. Chúng ta hôm nay làm công chức mà chưa thể làm được cầu nối tốt nhất giữa chính phủ và người dân, vậy thì cha mẹ chúng ta biết được sẽ rất đau lòng, vậy thì chúng ta đã ăn không bổng lộc của quốc gia rồi. Chúng ta ngày nay dạy học trong trường thì phải có trách nhiệm với thế hệ sau. Giả như chúng ta không tận tâm dạy bảo con cái, vậy thì cha mẹ chúng ta sẽ cảm thấy rất mất mặt, sao làm thầy cô mà lại ăn không bổng lộc của quốc gia chứ, còn không tận tâm tận lực dạy dỗ đời sau. Không đôn luân tận phận nhất định hiếu đạo có tổn giảm. Cho nên thiên tử có bổn phận của họ, thay trời hành đạo, nên gọi là “thiên tử có thiện đức kính yêu cha mẹ”. “Hiếu Kinh” mỗi một chương đều nói đến một thân phận; họ tận hiếu như thế nào, họ tận bổn phận chức trách của mình như thế nào, nói rất rõ ràng, sau đó còn có “Chư Hầu chương”, “Khanh Đại Phu chương”, Sĩ chương”, “Thứ Nhân chương”. Chúng ta mỗi một góc độ đều có thể viên mãn áp dụng hiếu đạo. Những câu khác mọi người có thể tìm đọc “Hiếu kinh” và thâm nhập cho tốt. Học tập phải chủ động như sách “Lữ Hình” đã nói, kỳ thực cũng chính là chỉ chương này của “Thượng Thư”. “Lữ Hình” và “Phủ Hình” là cùng một chương.

“Nhất nhân hữu khánh triệu dân lại chi”. Chữ “hữu khánh” chính là có đức hạnh chân thực. Thiên tử có đức hạnh, thiện hạnh chân thật, thiên hạ vạn dân. “Lại chi”, nghĩa là vô cùng tin cậy ở họ, bởi vì họ đáng để nương tựa, họ dẫn dắt lão bá tánh đi lên đất nước trị an lâu dài, đi lên con đường hạnh phúc nhân sinh. Thiên tử đã như vậy, chúng ta thân là cha mẹ cũng vậy, thân là lãnh đạo cũng vậy, hoặc giả là thầy cô cũng vậy, cũng phải dẫn dắt con cái học trò của chúng ta, công nhân viên của chúng ta đi lên con đường hạnh phúc nhân sinh, như vậy thì chúng ta cũng là áp dụng tinh thần “vạn dân trong thiên hạ đều kính ngưỡng”. Tốt rồi, tiết học này tạm thời giao lưu đến đây! Xin cảm ơn mọi người!

HẾT TẬP 24 – Xin xem tiếp tập 25 – Quần Thư Trị Yếu 360