QUẦN THƯ TRỊ YẾU 360 GIẢNG GIẢI – TẬP 28

Chủ giảng: Thầy giáo, Tiến sĩ Thái Lễ Húc
Cẩn dịch: Vọng Tây Cư Sĩ, Viên Đạt Cư Sĩ, Mộ Tịnh Cư Sĩ, Phước Tịnh Cư Sĩ
Thuyết minh: Hạnh Quang
Download toàn bộ MP3



Quần thư trị yếu 360 – Tập 28

TU THÂN – TỀ GIA – TRỊ QUỐC – BÌNH THIÊN HẠ

Chúng ta xem câu hai mươi hai, trang 1.310 của quyển thứ mười.

Kinh văn: “Điều căn bản trong việc xây dựng phẩm đức của quân vương không có gì quan trọng hơn việc chánh tâm. Tâm chánh thì thân chánh, thân chánh thì cận thần tả hữu chánh, cận thần chánh thì triều đình chánh, triều đình chánh thì quốc gia chánh, quốc gia chánh thì thiên hạ chánh”.

Các vị xem, lời giáo huấn này thật sự tương ưng với “Tứ Thư”. Trong “Đại Học” nói: “Tâm chánh rồi mới thân tu, thân tu rồi mới gia tề, gia tề rồi mới quốc trị, quốc trị rồi mới thiên hạ bình”. Vì vậy, quân chủ phải xây dựng nền tảng của phẩm đức.

Mạc thượng hồ chánh tâm”; chữ “thượng” này vô cùng quan trọng, không có gì quan trọng hơn việc chánh tâm. Chúng tôi thường nói, tu dưỡng là công phu ở trong tâm. Chúng ta vừa xem qua một đoạn của Mạnh Tử, “cung kính – nhân từ – lý trí”, ông luôn luôn duy trì không thể để lệch hướng. không nên tự tư, phải thương yêu người; không nên ngạo mạn, phải cung kính người; không nên xử sự theo cảm xúc, không nên xử sự theo cảm tính phải dùng lý trí. Vì vậy,  tâm chánh thì sau đó thân của mình liền chánh, là đã tu thân. Bởi vì lời nói, việc làm, thật sự đều là sự phản chiếu của tâm. Nói sai lời, làm sai việc, gốc của bệnh vẫn là do trạng thái tâm lý không đúng. Cho nên chúng ta phải sửa chữa khuyết điểm; có lúc phải sửa ở trên sự, có lúc phải sửa ở trên lý, cũng có lúc sửa chữa từ trong tâm. Điều này là tốt nhất, là phương pháp căn bản nhất.

Giả như chúng tôi thường nói, tánh tình nóng nảy, vậy thì có tìm ra được chỗ thiên lệch của tâm hay không? Vì sao ta biết có hành vi nóng nảy, tâm của ta thiên lệch ở chỗ nào? Mọi người không thuận theo ý của ta thì ta không được vui, đây chính là tham. Nguồn gốc của tội ác chính là từ việc khởi lên cái tham này. Nơi tập trung nhiều tội ác là do tham khống chế, đã yêu cầu nhưng không thuận theo ý của ta thì không được vui. Nguồn gốc của tính xấu có liên quan với tâm tham, có liên quan với ý niệm khống chế. Không thuận theo ý của mình thì tức giận; sự chịu đựng này là quá nhỏ, vô cùng nhỏ, không thể khoan dung cho người. Sự tức giận này còn có những nguyên nhân nào? Ưa sĩ diện. Những người sĩ diện rất dễ tức giận, vì sao vậy? Hổ thẹn mà hóa giận. Sĩ diện, không chịu nổi sự phê bình, người ta mới nhắc nhở hai – ba câu thì mất bình tĩnh, “được rồi, được rồi, đừng nói nữa”, vẫn là tham. Ưa sĩ diện cũng là tham; tham sĩ diện, tham danh vọng, còn tham gì nữa? Tâm lượng thường là quá nhỏ bé, luôn để cái sai của người khác trong lòng, luôn có thành kiến với mọi người, hễ có cơ hội liền mượn cớ này để làm chuyện khác, lập tức “được rồi, rốt cuộc hôm nay tôi đã tìm được cơ hội rồi”, đùng đùng mắng người ta một trận. Đây là tâm lượng nhỏ hẹp, nên khoan dung cho người. Nhất định phải tìm ra được nguồn gốc tính nóng nảy của mình thì các vị mới có thể tùy bệnh mà hốt thuốc. Nguồn gốc của tính nóng nảy nguyên nhân có rất là nhiều.

Thí dụ như các cô gái trong một số ngày nào đó thì tương đối dễ nổi nóng, vì sao vậy? Thân thể khó chịu. Thưa các vị học trưởng, phải từ chỗ này mà nghiêm khắc với chính mình, rộng lượng với người khác. Tất cả các đạo lý; thứ nhất là nghiêm khắc với chính mình, thứ hai là phải rộng lượng với người khác. Chúng ta không nên sĩ diện, gọi là nghiêm khắc với chính mình. Nên giữ sĩ diện với người khác, như vậy gọi là rộng lượng với người khác. Phải khéo học, không nên học điên đảo trở thành nghiêm khắc với người, rộng lượng với chính mình, như vậy gọi là điên đảo. Trục X – trục Y phải chuẩn, không thể nghiêng lệch.

Chúng ta ôn lại một chút, trục X là gì? Kéo dài vô hạn, gọi là rộng rãi với người, đúng không? Còn trục Y, chiều sâu của nó không đáy, sâu đến chỗ nào? Sâu đến chỗ sâu của tấm lòng. Đối với tập khí thì nhanh chóng diệt sạch, đây gọi là trục Y. Trục X gọi là rộng lượng với người khác, trục Y gọi là nghiêm khắc với chính mình. Được rồi, thước đo đời người chúng ta trục X – trục Y xếp đặt xong rồi.

Còn nữa, bản thân các vị hãy nghĩ xem, đặc biệt khi bản thân có cảm xúc, lúc đó là dễ quán chiếu đến vấn đề của bản thân mình nhất, gồm cả việc hấp tấp cũng rất dễ nổi nóng. Bởi vì khi các vị đang làm việc, đột nhiên có những sự việc phát sinh thì rất dễ nổi nóng. Vì vậy con người phải nên học sự thận trọng, tất cả lời nói việc làm đều phải khoan thai, không nên hấp tấp. Dần dần sẽ thận trọng lại, ôn hòa trở lại. Khoảng cách giữa hai chân mày dần dần sẽ rộng ra, tâm lượng cũng rộng ra theo.

Tâm chánh nhi hậu thân chánh, thân chánh nhi hậu tả hữu chánh”, cái thân chánh này; chánh thì cảm hóa được người, những người ở xung quanh cũng bị cảm hóa. “Tả hữu chánh nhi hậu triều đình chánh”, tả hữu ở đây là chỉ những đại thần quan trọng. Đại thần cũng là những vị quan mẫu mực, cho nên cả triều đình sẽ chánh. Triều đình mà chánh thì những vị quan cũng đều chánh, là trụ cột quan trọng của quốc gia, họ thực hiện những sách lược quan trọng của quốc gia. Họ là những người có sự tu dưỡng, quốc gia này đương nhiên sẽ tốt đẹp. Quốc gia mà chánh, làm tấm gương cho thiên hạ mà thiên hạ chánh.

Việc này vào đời nhà Đường, Đường Thái Tông đã thực hiện được. Ông được rất nhiều quốc gia trên thế giới xưng là “Thiên Khả Hãn”, là vị vua chung của thiên hạ. Tấm gương của ông đã giáo hóa được người trong thiên hạ.

Tiếp theo đoạn văn này, chúng ta xem ở trong sách đã nói. Thiên hạ giả như bất chánh, quốc gia phải tu. Quốc gia giả như bất chánh, triều đình phải tu, phải bắt đầu từ ngay cái gốc. Triều đình không chánh thì các cận thần tả hữu phải tu. Cận thần tả hữu bất chánh, vẫn là do chúng ta chưa cảm hóa được, bản thân ta phải nên tu. Thân bất chánh thì phải nên tu tâm, trở lại với cái gốc tâm địa công phu, tu cái tâm này.

Tâm là ở gần chúng ta nhất, mà điều dưỡng cái tâm này thì có thể ảnh hưởng đến ai? Ảnh hưởng đến thiên hạ, ảnh hưởng đến tất cả người – sự – vật ở xung quanh chúng ta. “Y báo chuyển theo chánh báo”. Cái tâm này chính là chánh báo. Thật sự đã sáng tỏ rồi, gặp phải một số vấn đề thì không phải trách móc nữa mà trở về cái gốc để tu sửa. Cho nên trong Kinh văn có nhắc đến Đại Vũ, Thương Thang đều tự mình phản tỉnh. “Nếu trẫm có tội thì đừng để lụy đến dân chúng bốn phương, nếu dân chúng bốn phương có tội thì đó là tội của trẫm. Câu nói này là do cổ Thánh tiên Vương chính thống truyền thừa lại, tất cả các vị vua đều noi theo tinh thần này. Ta có lỗi thì ông trời sẽ quyết định, không thể giáng tội cho người dân, đó là lỗi của ta. Nhưng mà người dân có tội cũng là do ta không dạy bảo người dân được tốt. Bởi vì, Hạ – Vũ – Thương – Thang, thái độ tự phản tỉnh như vậy, cho nên quốc gia thời đại của họ đã nhanh chóng hưng vượng trở lại. Điều này cũng được ghi trong lịch sử, bởi vì họ đều tu dưỡng từ trong tâm. Vì vậy, tâm của một người sẽ làm chủ tinh thần của người đó. Mà cái tâm này điều khiển hết thảy tư tưởng, quan niệm, thái độ. Cái tâm này hành động không bị sai lệch chính là sự khởi tâm động niệm chính xác. Trời đất đều có thể giao cảm, huống chi là con người. Tâm của chúng ta đã chí thành thì trời đất đều có thể giao cảm, thì làm sao mà con người không thể giao cảm.

Các vị xem cổ Thánh tiên Vương, Đại Vũ đều cảm động trời đất, cảm động đến cả chim muông thú rừng, vì vậy khả năng của cái tâm này mạnh vô cùng. Cho nên người chánh tâm tất nhiên sẽ có chánh đức, hành vi của họ nhất định là phù hợp với đức hạnh. Cũng giống như cái cây mọc thẳng đứng lên thì tự nhiên bóng dáng cũng được nhìn thấy, gương tốt thể hiện ra, thiên hạ liền noi theo. Cho nên trong “Đại Nhã” có nói: “Nghi hình Văn Vương, vạn bang tác phu”, khí phác của Văn Vương người dân vô cùng cảm phục. Ở trong đoạn Kinh văn này đã nêu lên khí phách của những vị tiên vương như Đại Vũ, Thang Vương, Văn Vương. Vì vậy thời cổ đại những người làm chính trị đều lấy Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Văn Vũ Chu Công làm gương. Ngày nay chúng ta làm lãnh đạo, làm ông chủ, chúng ta cũng y theo đạo chính thống này để tự yêu cầu bản thân mình.

Chúng ta xem câu hai mươi ba. Tăng Tử nói: “Mỗi ngày ta đều nhiều lần kiểm điểm bản thân mình làm việc cho người khác có tận tâm tận lực chưa, quan hệ với bạn bè có giữ uy tín chưa, kiến thức thầy giáo giảng có thực hành theo chưa?” Tăng Tử là được Khổng Lão Phu Tử chính thống truyền lại. Khổng Lão Phu Tử nói: Đạo ta nhất quán một điểm thôi. Tăng Tử lập tức liền thể hội: Đạo của thầy chỉ có một chữ trung thứ thôi. Bởi vì Tăng Tử được truyền thừa chính thống, những lời giáo huấn của Tăng Tử chúng ta phải học. Lập đức, tu nghiệp đều là mấu chốt. Tăng Tử nâng cao học vấn của Ngài bằng cách nào? Mỗi ngày đều phản tỉnh chính mình, từ ba quan điểm để phản tỉnh chính mình, có vì người khác mà tận tâm tận lực làm việc không? Chữ “Trung” ở đây là tận tâm tận lực. Có giao du qua lại với bạn bè không? “Phàm nói ra, tín trước tiên”, xem trọng chữ tín. “Truyện bất tập hồ”; chữ “truyện” này từ hai quan điểm mà nói, chính là học vấn của vị thầy truyền lại có cố gắng ôn lại không, tiến thêm bước nữa là giải hành tương ưng để thực hiện. Phải luyện tập, chẳng phải vui lắm sao. Chữ “tập” này nghĩa là làm, là thật sự làm. Sự phản tỉnh này rất quan trọng. Điều thầy dạy chúng ta có thật sự làm chưa? Ngoài ra, sau này Tăng Tử cũng dạy học cũng nghĩ lại, truyền trao cho học trò bản thân có “tập hồ” không? Chữ “tập” này nghĩa là bản thân có thực hiện hay chưa.

Mạnh Tử nói: “Con người thích lên mặt dạy đời. Thích lên mặt dạy đời là một tập tánh rất dễ khởi lên, đặc biệt là làm công việc dạy học. Nói đi nói lại đều là nói đạo lý cho người khác nghe, vậy rốt cuộc bản thân đã thực hiện được bao nhiêu? Là một người dạy học, sự phản tỉnh của tự thân là rất quan trọng, không phải là nói cho người khác. Những điều mà bản thân mình nói thì chính mình đều không làm được, điều này sẽ sinh ra thói xấu, người tiếp nhận sẽ nghĩ “anh chỉ là kêu chúng tôi làm, rốt cuộc thì bản thân anh cũng không làm”, sẽ làm mất đi tín tâm. Như vậy chúng ta không chỉ không đạt được hiệu quả của việc hoằng truyền đạo, có thể là gây chướng ngại cho đạo. Cho nên cổ nhân đặc biệt nhấn mạnh lời nói đi đôi với việc làm, tác phong như vậy rất là quan trọng. Người dạy học cũng như vậy, người làm cha mẹ cũng là như vậy. Chúng ta gọi con cái làm mà bản thân không làm thì con cái chẳng nể phục. Chúng ta là lãnh đạo, yêu cầu cấp dưới làm, rốt cuộc là bản thân không làm, cấp dưới rất khó tin tưởng và nghe theo chúng ta. Tác phong đạo đức của Khổng Lão Phu Tử rất nhiều học trò đã quan sát, họ đã nhìn thấy rất nhiều đức hạnh vô cùng quan trọng, gọi là nội hành nhân khán môn đạo.

Tăng Tử rất trung thực. Tâm rất tĩnh mới có thể quán sát được Phu Tử, thậm chí là phần học vấn cao siêu hơn bạn học. Các vị xem “Thái Bá đệ bát”, Tăng Tử có nói một đoạn. “Người làm được lại dám đi hỏi người không biết, người biết nhiều lại đi hỏi người biết ít. Năng lực của chính mình rất tốt, vẫn phải đi hỏi người kém năng lực hơn mình; kiến thức của chính mình rất uyên bác, vẫn phải đi hỏi những người kém hơn mình. Người biết nhiều lại đi hỏi người biết ít. “Hữu nhược vô”, rất có tri thức nhưng rất khiêm tốn. “Đầy đủ mà tựa như trống không, bị xúc phạm mà chẳng xúc phạm lại. Bị người ta xúc phạm, từ trước đến giờ không hề tính toán với họ. Đây là lời của Tăng Tử. Ông đã nhìn thấy được ai tu dưỡng được điều này? Là Nhan Hồi. Tăng Tử nói: “Ngày xưa bạn ta làm được như vậy. Tại vì sao không phải là những sư huynh đệ khác nhìn thấy mà lại là Tăng Tử nhìn thấy? Đó là do Tăng Tử khéo học. Sau này ở trong sách ghi chép lại, Tăng Tử nói ta nhìn thấy Phu Tử có ba đức hạnh nhưng mà ta vẫn chưa làm được, rất là hỗ thẹn. Có thể nhìn thấy được là một chuyện chẳng đơn giản, đương nhiên điều này có lẽ là Tăng Tử khiêm tốn. Tăng Tử nói, Phu Tử đối nhân xử thế có ba điều vô cùng hiếm có, “kiến nhân nhất thiện nhi vong kỳ bách phi, thị Phu Tử chi dị sự dã”; rất dễ thân cận, rất dễ phụng hành, rất dễ bao dung cho người, rất hiền lành.

Kiến nhân hữu thiện, nhược k hữu chi, thị Phu Tử chi tranh dã”. Nhìn thấy người khác có đức hạnh, có thiện hạnh, thì vui mừng như là bản thân mình có vậy.

Kiến nhân chi đắc như kỹ chi đắc, thành nhân chi mỹ”. Không có một chút tâm đố kỵ nào, quyết định không tranh với người, thậm chí là giúp người khác, để họ dốc sức thể hiện, họ cũng rất là vui. Thậm chí là để người ta làm, ở bên cạnh giúp đỡ họ, cũng không nên tranh giành công lao, “thành nhân chi mỹ”.

Thứ ba, “kiến thiện tất cung thân hành chi, nhiên hậu đạo chi, thị Phu Tử chi năng lao dã”. Gặp được lời giáo huấn hay thì nhất định “cung thân hành chi”, nghĩa là chính bản thân mình phải thực hiện cái đạo lý này trước tiên, thực tiễn, sau đó mới đi hướng dẫn, mới đi dạy bảo người khác. Đây là sự để tâm rất sâu. Những đạo lý này nhất định phải do chính mình thể hội, sau đó mới dạy cho người khác.

Giả như chính mình không thực hiện, có lúc chỉ là tưởng tượng; tưởng tượng thì có lúc không thể kiểm chứng được, nếu nghĩ tưởng sai lầm thì có thể dạy cho người khác bị sai lầm, sẽ rất phiền phức. Hơn nữa tự thân mình làm trước, việc này cũng là lời nói đi đôi với việc làm, nếu không thì sẽ trở thành việc nghe những Kinh điển, lời giáo huấn này sau đó biến thành thợ dạy học, đều là nói cho người khác nghe. Hơn nữa, trong lúc nói cho người khác nghe đều không có sự thực chứng, sự thông hiểu sâu sắc, thì học trò sẽ nhận được lợi ích có giới hạn, bởi vì họ không có sự thông hiểu chân thật, sự thật chỉ là việc học thuộc lòng trong sách vở mà thôi. Vì vậy, chúng ta xem câu nói này của Phu Tử, làm được mới nói, chính mình phải làm trước. Thực chứng rồi, đem những thể ngộ tốt nhất đem chia sẻ lại cho học trò, đây là sự dụng tâm.

Chúng ta xem Sư trưởng đã tu học sáu mươi năm, mỗi khi giảng Kinh đều đem tinh hoa của sáu mươi năm thể ngộ được truyền cho học trò. Có thể thấu hiểu được sự để tâm rất sâu sắc của Sư trưởng thật sự nghe lời. Sự thọ dụng này là lớn nhất. Chúng ta đang trên đường tu học, ít đi theo con đường quá quanh co. Ai có phước phần nhất? Người thật thà có phước nhất. Người Phúc Kiến chúng ta có câu nói: “Thiên Công đông ham nhân”, ông trời yêu thương những người thật thà nhân hậu. Từ câu nói này của Tăng Tử, chúng ta suy nghĩ Khổng Lão Phu Tử nói, “kiến nhân nhất thiện, vong kỳ bất phi”, nhìn thấy người khác có biểu hiện tốt thì ông quên đi những điều xấu trước đây, không để ở trong lòng nữa. Thật hiếm có, lãng tử hồi đầu.

Giả như chúng ta vừa thấy người ta ác, liền quên đi những điều thiện của họ, các vị không hài lòng với họ một điều gì, hình như là người đó cái gì cũng không được tốt, thậm chí có người nói anh ấy gần dây tương đối tốt, “không thể nào, tôi hiểu anh ta rất rõ mà”, vậy là có thành kiến đối với người ta rồi. Các vị luôn luôn có thành kiến với người khác thì khi sống chung với họ các vị rất bị áp lực. Các vị có thể bao dung cho người khác, thậm chí người ta có điều tốt các vị lập tức tán thành họ, họ sẽ cảm thấy sống chung với các vị như được tắm trong gió xuân, rất là phấn khởi. Cho nên gọi là “dị sự”. Vì vậy, học trò nói Khổng Phu Tử là “vọng chi nghiễm nhiên, tức chi dã ôn”. Cận kề với Phu Tử, cảm thấy Phu Tử rất thân thiết, luôn cổ vũ người khác. Vì vậy phải loại bỏ cái tâm hẹp hòi, nên tán thưởng người khác, bao dung người khác, phải chuyển cái tư tưởng này. Hơn nữa, “kiến nhân hữu thiện nhược k hữu chi”, nên vui hơn người khác. Họ càng ngày càng tiến bộ, quá tốt rồi! Họ thể hiện như vậy là quá tốt rồi, đối với tập thể có sự giúp đỡ quá nhiều rồi!. Đây chính là “tùy hỷ”, cái tâm hoàn thiện sự tốt đẹp cho người.

Nhưng mà giả như chúng ta lòng dạ hẹp hòi, nhìn thấy cái tốt của người khác, cảm thấy chua xót, “có gì hay chứ, chỉ là vận may thôi”. Vì sao tôi phân tích thấu đáo như vậy? Bởi vì chính tôi cũng là như vậy, trước đây cũng là như vậy, hiện giờ thì đang rất nỗ lực để điều chỉnh. Vì vậy không nên đố kỵ, không nên đối lập với người, không nên có thái độ tranh đấu. Quân tử vô sở tranh, “cập kỳ tráng dã, huyết khí phương cang, giới chi tại đấu”, không nên đấu tranh với người. Hễ đấu tranh với người sẽ gây ra sự tổn hại rất lớn cho gia đình, cho đoàn thể, có khả năng tổn hại gia đình, đoàn thể. Cha mẹ và cấp trên vì những việc này mà phải đau đầu, còn giúp đỡ gì nữa? Rất nhiều người đã chểnh mảng, “năng lực của tôi rất tốt, trong đơn vị chẳng ai sánh được với tôi”. Cho nên con người khi đã ngạo mạn chỉ nhìn thấy năng lực, không nhìn thấy được “thiên thời không bằng địa lợi, địa lợi không bằng nhân hòa”. Vì vậy có một câu nói rất hay: “Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài”. Cách nói này thật sự chúng ta đều đã đọc qua rồi, nhưng mà rất ít khi chúng ta cảnh giác để nhận thức điều đó, bởi vì người thật sự có tài năng vẫn còn có thói kiêu ngạo, họ vẫn là tự tán thưởng mình thì cảm thấy hài lòng. Thái độ này của họ không buông bỏ được, họ vẫn không nhìn ra được vấn đề, bởi vì ngạo mạn từ đâu mà có? Từ sự “ngã mạn” mà có. “Ngã” rất đáng gờm, cái ngã rất lợi hại. Có ngã thì sẽ chướng ngại khả năng quán sát khách quan của chính mình, có ngã thì sẽ không có nhân, có ngã rồi thì sẽ không cảm nhận được cái tâm của người khác. Các vị nói một người khi khởi lên sự ngạo mạn thì lời nói đều đâm chọc vào tim của người khác, họ có biết hay không? Có biết nhưng vẫn cứ nói. Cho nên những tập khí này đều sẽ làm cho ta không cảm nhận được cái tâm của người khác, không cảm nhận được sự khốn khó của đoàn thể.

Có một câu nói: “Ngã hành ngã tố”, thì không được tốt, nhưng mà cá tính tốt của các vị giống như phong cách của Khổng Lão Phu Tử, sống tốt với mọi người. Mọi người tốt thì vỗ tay, cổ vũ mọi người, lực hướng tâm đoàn kết của tập thể đều vì bạn mà tăng lên. Điều này nhìn không thấu. Nhưng mà đối với đoàn thể quan trọng nhất được gọi là “nhân hòa”.

Trong “Đại Học” có một đoạn nói đến việc bầu cử nhân tài rất sâu sắc, không biết mọi người có chú ý hay không? Trước đây chắc đã có nói với mọi người rồi. Nếu như có được một đại thần thật thà thành khẩn, chẳng hề có tài năng gì khác, chỉ có tấm lòng khoan hòa,  như có một lượng chứa lớn, độ lượng. “Nhân chi hữu chi, nhược kỷ hữu chi”, người ta có năng lực thì ta vui mừng giống như họ vậy. “Đức tốt của người khác, đại thần ấy thật lòng ưa thích. Người ta có đức hạnh, có tri thức của Thánh Hiền, thì ta ở bên cạnh ngưỡng mộ, điều này quá tốt. Phải nên nghe lời của Khổng Phu Tử. Người như thế xem ra không phải là rất có tài, nhưng mà họ là trụ cột, là người không đố kỵ họ mới có thể đề bạt người khác. Họ có thể bao dung người khác thì mới có thể cổ vũ người khác. Điều này là từ trường trong vô hình.

Tiếp theo nói: “Người khác có tài  đem lòng ghen ghét đố kỵ”. Lại có hạng người khác, người ta có năng lực thì liền đố kỵ, phá hoại người ta. Cản trở họ thì không phải là rường cột của quốc gia. Người Phúc Kiến nói: “Nuôi chuột cắn bao bố”, có nghĩa là nuôi chuột để nó đi cắn nát tất cả các bao gạo. Cất nhắc họ lên, rốt cuộc là để phá hoại đoàn thể, là trở thành như vậy đó. Đoạn tu dưỡng này của Phu Tử gợi ý cho chúng ta rất nhiều về việc đối nhân xử thế. Tăng Tử rất khéo học tập, đối với bản thân hạ thủ công phu rất sâu. “Tam tỉnh ngô thân”, tuyệt đối không giải đãi. Mà thật sự thành bại ở sự “trung tín”.

Trong “Đại Học” có một câu nói: “Người quân tử có đạo lớn,  ắt phải có được bằng lòng trung tín  và sẽ mất đạo ấy bởi lòng kiêu ngạo và thói xa hoa. Sự hưng vượng của một quốc gia, một đoàn thể dều dựa vào “trung tín”. Các vị xem, một đoàn thể phụ trách công việc tận tâm tận lực, thành thật đối xử với người, nói  được làm được, thì chắc chắn hưng vượng. “Ban đầu là vậy đấy, ít khi duy trì được đến kết thúc. Có những đoàn thể lúc mới bắt đầu thì rất tốt, nhưng rất khó duy trì, bởi vì duy trì không được. Vì sao duy trì không được? Chỉ cần tập khí kiêu thái của họ nổi lên thì sẽ phá hủy hết. Kiêu là kiêu ngạo, thái là gì? Là xa xỉ, phóng túng. Vì vậy mọi người xem, những lý lẽ này đều tương thông với nhau.

Trong “Hiếu Kinh” dạy các nước chư hầu: “Ở trên không kiêu căng, ngôi cao mà không nguy hiểm, ở vị trí rất cao mà không bị nguy hiểm. “Tiết chế giữ gìn pháp độ, đầy mà không đầy tràn. Tiết chế cẩn độ nghĩa là không xa xỉ, không nên phóng túng, đều ở trong từ “kiêu thái” này. Không nên phạm cái thói xấu này thì kiêu thái sẽ mất đi.

Mọi người hãy bình tĩnh mà xem một người đã có trung tín thì học vấn và sự nghiệp của họ mới có thể thành tựu. Lấy học vấn ra mà nói, chúng ta học đạo của Thánh Hiền phải vì tận tâm tận lực vì dân tộc, phải kỳ vọng bản thân mình là rường cột của dân tộc, thậm chí là phải vì thế hệ sau này mà dào tạo ra những trụ cột. Đây là trung. Những người có sự kỳ vọng như thế, họ học tập không cần ai thúc đẩy. Đôi vai này của ta là phải gánh vác sự truyền thừa của dân tộc. Sự truyền thừa của văn hóa là “trung” và “tín”. “Tín” của tổ tiên chúng ta không chỉ là tín ở trên hành vi. Bản thân đã khởi lên ý niệm này, đã phát điều thệ nguyện này, bất kỳ người nào không biết, cả cuộc đời phải tận bổn phận với sự thành tín này. Họ vì sao không có động lực vậy? Một người không có động lực thì “trung tín” không có.

Các vị xem khí phách của Quý Trát qua kiếm: “Thủy ngô dĩ tâm hứa chi”, tâm của ta đã nói với họ. “Khỉ dĩ tử bội ngô tâm tai”, không thể vì cái chết của họ mà làm trái ngược với cái tâm của ta, trái ngược với lương tâm của ta. Trong tâm của chúng ta đã phát nguyện như vậy rồi, cả đời phải tận tâm tận lực đi theo cái mục tiêu này. Đây là động lực để thành tựu học vấn. Trong gia đình cũng như vậy, các vị phải hết lòng với cha mẹ, hết lòng với người bạn đời, hết lòng với gia đình, thì các vị đã có trách nhiệm rồi. Đối với người bạn đời của mình phải thành tín, bản thân mình phải không có bí mật, nếu không thì sẽ trở nên giả dối, giấu diếm, như vậy thì không thể chí thành cảm thông. Vì vậy các vị xem “trung tín”; học vấn cũng là như vậy, gia nghiệp cũng là như vậy.

Khổng Lão Phu Tử dạy học, Khổng Lão Phu Tử Tứ Giáo, văn – hành – trung – tín. Khổng môn tứ khoa, đức hạnh tương ưng với cái hành này. Lời nói; lời nói phải giữ chữ tín, là một chuẩn mực rất là quan trọng. Chánh sự; chánh sự là vì quốc gia phục vụ, hết mực trung thành. Văn học, tinh thần của nó phải tương ưng. Chúng ta xem, văn – hành – trung – tín này. Văn dùng Kinh điển và chánh tri chánh kiến của người lớn, gọi là “phát kỳ mông”. Khi chúng ta chưa đọc Kinh điển, không hiểu rất nhiều đạo lý, các vị xem những lời giáo huấn của Phu Tử chúng có thứ tự “phát kỳ mông”. Chúng ta mê muội, dựa vào Kinh điển để biết được đúng – sai, thiện – ác, tà – chánh. Đây là phần “văn”. Hành “tích kỳ đức”. “Hành” là đức hạnh. Đức hạnh là phải không ngừng tích lũy; đừng thấy việc thiện nhỏ mà không làm, đừng thấy việc ác nhỏ mà làm. Vì vậy, cái “hành” này phải “tích kỳ đức”. Trung “lập kỳ tiết”. Phải có tiết khí, “lập kỳ tiết”. Tín “toàn kỳ trung”. Một người có thái độ thành thực giữ chữ tín, cả cuộc đời của họ phụng hành lời giáo huấn của Thánh Hiền, tiến thêm bước nữa là họ thực hiện lời nguyện họ đã phát. Đây là “toàn kỳ trung”.

Các vị xem Tử Lộ trả lời Phu Tử: “Lời giáo huấn của Ngài, cả cuộc đời phụng hành”. Ông chết vì bị sát hại, ý tứ cuối cùng lúc lâm chung, điều chỉnh cái mũ cho ngay ngắn, “Phu Tử dạy tôi mũ phải ngay ngắn”­­­. Các vị xem, ý niệm trước khi chết vẫn vâng theo lời giáo huấn của người thầy. Cái tâm này thật là hiếm có! Cho nên “toàn kỳ trung” có thể thành tựu cho đức hạnh của họ được hoàn mỹ. Đây là cả một sự hướng dẫn tu học “văn – hành – trung – tín”. Mà tứ khoa, “đức hạnh – ngôn ngữ – chánh sự – văn học”, đức hạnh bày ra ở trước mắt, vì sao vậy? Vì đây là cái gốc, cái gốc ở đức hạnh. Cái ngọn là văn học, nói từ gốc đến ngọn là rất hợp lý.

Chúng ta xem câu thứ hai mươi bốn, trang 289, quyển thứ hai. Chúng ta cùng nhau đọc một lần.

Thiên tử không nói những lời bông đùa. Một khi đã mở miệng nói ra đều có sử quan ghi chép lại, rồi dùng lễ nghi để hoàn thành nó, dùng trống nhạc để ca tụng nó”. Trang 289, đây là một tích truyện vào thời Chu Thành Vương, đời nhà Chu. Chúng ta thấy đoạn văn này, đoạn cuối cùng của chương này, “Đường thúc ngu giả”. Đường Thúc Ngu, “Chu Thành Vương đệ dã”, em trai của Chu Thành Vương, đúng vào hôm Thành Vương và Thúc Ngu đi chơi. Thành Vương là thiên tử, tuy vẫn là trẻ con, nhưng đứa trẻ là thiên tử. Đang chơi đùa, Chu Thành Vương cắt cây bào đồng, cắt thành hình dạng của viên Ngọc Khuê. Cắt xong, đứa trẻ thích thú cắt thành viên Ngọc Khuê, sau đó đưa cho Thúc Ngu, “này cầm lấy, ta cấp cho ông một mnh đất”, liền đưa cây bào đồng gọt thành viên Ngọc Khuê cho Thúc Ngu. Kết quả là viên sử quan ghi chép lại, sau đó nói với Chu Thành Vương, “thưa Thành Vương! Khi nào thì tiến hành ban thưởng? Ngài nên chọn ngày tốt đi, phải phong thưởng chứ!. Rốt cuộc Thành Vương nói: “Ta đùa với ông ấy thôi, không phải chuyện thật, chỉ là đùa với ông ấy. Kết quả là sử dật viết. Sử quan nói chính là câu nói này, “thiên tử vô hí ngôn”, thiên tử thì không có nói đùa.

Thưa chư vị đồng đồng học, chẳng lẽ thiên tử không được hí ngôn sao? Học vấn đạo đức của chúng ta không phải là vì đùa giỡn mà đánh mất hay sao? Đùa giỡn đến mất thận trọng, “đạo ấy là cái không thể rời ra được phút chốc vậy. Các vị đùa giỡn, nói thật đối với người là không có đủ sự cung kính, đúng không? Học vấn là sự cung kính thành tâm.

Tôi đã giảng xong đoạn này, các vị mỗi ngày không nên xụ mặt xuống để cho người ta nhìn. Sự đùa giỡn mà tôi vừa nói nghĩa là các vị, các vị không nên đem người khác ra đùa giỡn. Đối với mọi người các vị không cung kính như vậy, điều này sẽ trái ngược lại với đạo. Hóm hỉnh thì có thể, có thể hóm hỉnh một chút. Hóm hỉnh với chính mình chứ không phải với người khác. Cho nên tất cả đều phải cung kính, đối với mọi người đều nên có thái độ này. Cho nên “thiên tử vô hí ngôn”, “tả sử ký ngôn, hữu sử ký sự”. Lời nói, hành động đều được ghi lại, phải chịu trách nhiệm với ngàn đời vạn kiếp sau này.

Thưa chư vị đồng học, chúng ta có chịu trách  nhiệm với ngàn đời vạn kiếp sau này không? Ngay đời này phải thành tựu đức hạnh, sửa đổi thói quen xấu. Sự nghiệp này có lớn lao không? Lớn hơn bất kỳ sự nghiệp nào ở trên thế gian này, đúng không? Những người thành công này đều rất cung kính, cẩn thận. Hơn nữa, huống hồ chi trong đời này của chúng ta muốn thành Thánh, thành Hiền, vì vậy phải luôn luôn duy trì cái tâm cung kính này.

Thiên tử vô hí ngôn, ngôn tắc sử thư chi”, lời nói ra liền được sử quan ghi chép lại. “Lễ thành chi”, cử hành lễ nghi, thận trọng thực hiện. Như vậy hoàng đế nói chuyện phải vô cùng thận trọng, hễ nói ra thì đó là quy củ của thiên hạ. “Lễ thành chi”, lập tức thực hành lời nói của thiên tử. “Nhạc ca chi”, các vị đang ở trong nghi lễ tấu nhạc, là âm nhạc nghiêm túc trang trọng sẽ có sự thu nhiếp vô cùng mạnh mẽ đối với mọi người. Cấp dưới bẩm báo sự việc với hoàng thượng thì không dám xem thường, rất thận trọng để thực hiện tốt. “Ư thị toại phong thúc ngu ư đường”, đem đất của nhà Đường cấp cho Thúc Ngu là em trai của ông. “Quân vô hí ngôn”, vì vậy hôm nay trong lời nói của chúng tôi làm cho mọi người không được vui vẻ, có đụng chạm, vẫn là phải xét lại mình. Thái độ của bản thân không được thỏa đáng, đồng thời có lúc thích đùa giỡn, đùa giỡn đến cuối cùng chắc chắn mất đi chuẩn mực, rốt cuộc là bạn bè tốt từ đó không còn gặp mặt nữa. Đùa giỡn quá đáng thì rất phiền phức. Các vị nói tôi đùa giỡn không nên quá mức là được rồi, có được hay không? Có trái tim thì nhất định sẽ gặp phải việc thái quá, làm gì có sự khống chế tốt như vậy. “Không sợ niệm khởi, chỉ sợ giác chậm”, “thánh hiền và kẻ điên chỉ khác nhau ở một niệm”. Phản thân thì phải bắt đầu từ chỗ khởi tâm động niệm. Được rồi, hôm nay xin giao lưu với mọi người đến chỗ này! Xin cám ơn mọi người!

HẾT TẬP 28 – Xin xem tiếp tập 29 – Quần Thư Trị Yếu 360